Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi ile İstanbul Medipol Üniversitesi'nden akademisyenler, kanser tedavisinde kullanılabilecek ilaç adayı yeni moleküller geliştirdi. Moleküllerin meme, prostat ve akciğer kanseri hücreleri üzerindeki etkileri laboratuvar ortamında incelendi. Çalışma henüz ilaç aşamasında değil; sonuçlar hücre düzeyindeki deneysel ve bilgisayar destekli analizlere dayanıyor.
Kanser ilacı adayı moleküller kimler tarafından geliştirildi?
Çalışmayı Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Fen Fakültesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zuhal Gerçek, İstanbul Medipol Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Güzel ve araştırmacı Betül Yeşil yürüttü. Proje, "Yeni Tirozin Kinaz İnhibitörlerinin Sentezi ve Biyolojik Aktivitelerinin Araştırılması" başlığını taşıyor. Anadolu Ajansı'nın aktardığına göre proje, Bilimsel Araştırma Projeleri kapsamında desteklendi.
Çalışma nasıl yürütüldü?
Proje iki aşamadan oluştu. İlk aşamada Prof. Dr. Gerçek yeni moleküllerin sentezini tamamladı. İkinci aşamada Prof. Dr. Güzel ve Betül Yeşil, bu moleküllerin antikanser aktivitelerini araştırdı. Moleküllerin etkileri hem laboratuvarda kanser hücreleri üzerinde hem de bilgisayar destekli analizlerle incelendi.
Tirozin kinaz inhibitörü nedir?
Tirozin kinaz inhibitörleri, hücrelerin büyüme ve çoğalma sinyallerini ileten tirozin kinaz enzimlerini hedef alan, hedefe yönelik kanser ilaçları grubudur. Akademik kaynaklara göre bu grup bugün çeşitli tümör türlerinin tedavisinde kullanılıyor. Gefitinib ve erlotinib gibi etken maddeler, küçük hücreli dışı akciğer kanseri tedavisinde yer alan örnekler arasında gösteriliyor. Haberdeki moleküller ise bu mekanizmayı hedefleyen yeni ilaç adayları olarak tanımlanıyor.
Moleküller hangi kanser türlerinde etkili bulundu?
Araştırmacılara göre moleküller özellikle meme, prostat ve akciğer kanseri hücreleri üzerinde etkili oldu. Prof. Dr. Gerçek, bu özelliği hem deneysel hem de teorik olarak ortaya koyduklarını söyledi. Gerçek, çalışmanın amacını "kanser ilacı olmaya aday moleküllerin sentezini gerçekleştirmek ve bunların antikanser aktivitelerini kanıtlamak" olarak özetledi.
Buluş patentle korundu mu?
Habere göre buluş, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından 2024 yılında tescillendi. Avrupa patent başvurusunun da tescile uygun bulunduğu bildirildi. Prof. Dr. Gerçek, böylece biri ulusal, biri Avrupa patenti olmak üzere iki patentle fikirlerini koruma altına aldıklarını belirtti. Gerçek, "Böylece yerli ve milli ilaç üretiminde ufak bir adım atmış olduk." dedi.
Moleküller ilaç olarak ne zaman kullanılabilir?
Bu konuda açıklanmış bir tarih ya da klinik çalışma planı bulunmuyor. Haberde sözü edilen sonuçlar laboratuvar ve bilgisayar ortamındaki çalışmalara ait. İlaç adaylarının insanlarda kullanılabilmesi için genellikle klinik öncesi ve klinik araştırma aşamalarından geçmesi gerekiyor. Kanser tedavisiyle ilgili kararlar için hastaların hekimlerine başvurması gerekiyor.
