Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde (BMGK) Batı Sahra'daki barış gücü misyonu MINURSO'nun görev süresi uzatılamadı. Fas Kraliyet Divanı, konseyin 30 Ekim Cuma günkü toplantısının ardından yaptığı açıklamada, "MINURSO 35 yıl süren bir sayfaydı ve şimdi kapandı" ifadesini kullandı. Misyonun görev süresi 31 Ekim'de sona erdi.
MINURSO'nun görev süresi neden uzatılmadı?
Konseyde, misyonun görev süresinin bir yıl daha uzatılmasını öngören ABD yapımı karar tasarısı Rusya'nın vetosuna takıldı. Tasarı 11 üyenin desteğini almasına rağmen Rusya'nın olumsuz oyu nedeniyle kabul edilemedi. Üç üye çekimser kaldı. Batı Sahra Kaynak İzleme Örgütü'nün (WSRW) aktardığına göre Rusya'nın kendi taslağı da ABD'nin ret oyuyla geçmedi. Böylece konsey, misyon için süre dolmadan bir karara varamadı.
ABD'nin taslağında neler vardı?
WSRW'nin aktardığına göre ABD taslağı, misyonu 31 Ekim 2027'ye kadar uzatıyor ve adını "Referandum" ibaresini çıkararak MINUSO olarak değiştiriyordu. Metin, Genel Sekreter'den misyonun yapısı ve personeline ilişkin öneriler istiyor, üniformalı personelin azaltılması ile bazı üs bölgelerinin kapatılması ya da birleştirilmesini de gündeme getiriyordu. Fas'ın özerklik planını müzakerelerin tek temeli olarak kabul ederken öz yönetim hakkına da atıf yapıyordu.
Rusya'nın taslağı ve tutumu nasıldı?
Rusya'nın taslağı, misyonun adı ve yapısında değişiklik yapmadan bir yıllık yenilemeyi öngörüyordu. Metinde Fas'ın özerklik planına atıf yer almıyor, BM Genel Sekreteri'nin, Kişisel Temsilcisi Staffan de Mistura'nın ve ABD'nin çabalarına destek veriliyordu. Çözümün karşılıklı kabul edilebilir olması ve kendi kaderini tayin hakkını içermesi vurgulanıyordu.
Fas Kraliyet Divanı ne açıkladı?
Kraliyet Divanı, görev süresinin uzatılmamasının Batı Sahra sorununun BM nezdinde nihai çözüme kavuşturulması yönünde önemli bir adım olduğunu savundu. Açıklamada, bunun misyonun Fas'ın güney bölgelerindeki varlığının, mürettebatı, araçları, ekipmanı ve sembolleri aracılığıyla önümüzdeki günlerde sona ermesi gerektiği anlamına geldiği belirtildi.
Divan, misyonun "eski bir bağlamdan miras kalan" bir yapı olduğunu ve Fas'ın "Sahra topraklarını meşru bir şekilde geri alma talebiyle ilgili bölgesel çatışmayı uluslararasılaştırmanın bir aracı" olarak hizmet ettiğini savundu. Açıklamada ayrıca konunun BMGK gündeminden çıkarılması gerektiği, konseyin düzenli toplantılarına, Genel Sekreter raporlarına ve özel temsilci bilgilendirmelerine artık gerek kalmayacağı da ileri sürüldü.
Batı Sahra meselesi BMGK gündeminden çıkacak mı?
Fas'ın talebi şimdilik bir karara dönüşmüş değil. Elde edilen bilgilere göre konsey, konuyu gündeminden çıkarma yönünde bir uzlaşıya varmadı. Fas'ın yorumu da tek taraflı bir değerlendirme niteliği taşıyor.
Diğer ülkeler nasıl tepki verdi?
Uluslararası basında yer alan haberlere göre Fransa'nın temsilcisi Rusya'nın vetosundan duyduğu derin üzüntüyü dile getirdi. Birleşik Krallık da benzer bir tutum sergiledi. Cezayir'in temsilcisi ise Rusya'ya teşekkür ederek sonucu Güvenlik Konseyi'nin başarısızlığı olarak niteledi. Çin, misyonun adının ve görev tanımının korunmasını isteyip müzakerelerin sonucunun önceden belirlenmemesi gerektiğini savunmuştu.
MINURSO ne iş yapıyor?
MINURSO, 1991'de BM arabuluculuğuyla varılan ateşkesin ardından kuruldu. Misyon, ateşkesin izlenmesi ve mayın temizleme faaliyetleri gibi alanlarda görev yapıyor. WSRW'ye göre görev süresinin dolması hâlinde misyonun ateşkes izleme ve mayın faaliyetlerinin hukuki dayanağı belirsizleşiyor. Aynı kaynak, bunun BM öncülüğündeki daha geniş siyasi sürecin otomatik olarak sona ermesi anlamına gelmediğini belirtiyor.
Batı Sahra sorunu nedir?
Fas, 1975'te İspanya'nın eski sömürgesi Batı Sahra'yı topraklarına kattı. Bunun ardından Cezayir'in desteklediği bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi ile Rabat yönetimi arasında gerginlik başladı. Fas, bölgenin kendi egemenliğinde kalması gerektiğini savunuyor. Polisario Cephesi ise Batı Sahra'nın bağımsız bir devlet olduğunu ileri sürüyor.
Polisario, 1991'deki ateşkese kadar Fas güvenlik güçlerine karşı silahlı mücadele yürüttü. Ateşkesten bu yana bölgenin statüsüne ilişkin görüşmelerden sonuç çıkmadı.
Misyonun geleceği ne olacak?
BMGK'nin yeni bir oylama için tarih açıklamadığı bildirildi. Bazı kaynaklar daha kısa süreli bir uzatmanın olası bir uzlaşı formülü olabileceğini yazdı ancak bu yönde doğrulanmış bir adım yok. Misyonun personelinin ve ekipmanının fiilen ne zaman çekileceğine dair BM'den resmî bir açıklama da şu an bulunmuyor.
