Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, 26 Ekim 2026 Pazartesi günü Tahran'da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ile bir araya geldi. Kalın görüşmelere Suudi Arabistan Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile birlikte katıldı. Güvenlik kaynaklarının verdiği bilgiye göre gündemin ana başlıkları bölgesel güvenlik sorunları, ABD ile İran arasındaki müzakereler ve Mekke Savunma İttifakı çerçevesindeki işbirliğiydi.
MİT Başkanı Kalın Tahran'da kimlerle görüştü?
Kalın'ın İran tarafındaki muhatapları ülkenin siyasi ve güvenlik yönetiminin en üst isimleriydi. Toplantıda Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai yer aldı.
Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan heyetleri İranlı yetkililerin karşısına ortak bir heyet olarak çıktı. Böylece üç ülke, aynı ittifak çatısı altında Tahran'la doğrudan ve üst düzey bir temas kurmuş oldu.
Görüşmede hangi konular ele alındı?
Güvenlik kaynaklarına göre görüşmede Filistin, Lübnan, Hürmüz Boğazı ve Yemen'deki güvenlik sorunlarının nasıl aşılabileceği konuşuldu. Taraflar, bu sorunların çözümünde aşağıdaki ilkelerin önemini vurguladı:
- Bölgesel sahiplenme
- Kolektif dayanıklılık
- Ortak caydırıcılık
- Taraflar arasında güven inşası
Yemen başlığının arka planında, Husilerin Suudi Arabistan'a yönelik füze ve insansız hava aracı saldırıları bulunuyor. Euronews'in El Cezire'ye dayandırdığı habere göre bu saldırıların Tahran'daki görüşmelerde ele alınması bekleniyordu.
ABD-İran müzakereleri görüşmede gündeme geldi mi?
Evet. Güvenlik kaynakları, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin de toplantıda ele alındığını bildirdi. Görüşmenin bu bölümüne ilişkin ayrıntılar kamuoyuyla paylaşılmadı.
Temas, iki ülke arasındaki gerilimin yeniden yükseldiği bir döneme denk geldi. Uluslararası basına yansıyan haberlere göre Washington, Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin engelsiz biçimde yeniden başlamasını ve İran'ın nükleer programının uluslararası denetime açılmasını istiyor. Tahran ise taleplerinin büyük kısmı karşılanmadan bir anlaşmaya yanaşmayacağını söylüyor.
Mekke Savunma İttifakı nedir?
Mekke Savunma İttifakı, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması'na dayanan bir güvenlik yapılanması. Tahran'daki görüşmelerde, bu ittifak çerçevesinde bölgesel işbirliğinin, dayanışmanın ve ortak güvenliğin güçlendirilmesinin önemine de dikkat çekildi.
İttifakın Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, 5 Ekim 2026'da Riyad'da olağanüstü toplandı. Toplantıya Türkiye'den Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ve Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler katıldı. Üç ülkenin dışişleri bakanlıklarının ortak açıklamasına göre komite şu kararları aldı:
- Kolektif savunma taahhütlerinin uygulanmasına hızla geçilmesi
- Üzerinde anlaşılan askeri kuvvet ve kabiliyetlerin, tarafların ulusal mevzuatına uygun biçimde Suudi Arabistan'a sağlanması
- Mekke, Medine ve Suudi şehirlerindeki sivil ve ekonomik tesislere yönelik saldırıların kınanması
- Pakistanlı emekli Korgeneral Nauman Mahmood'un üç yıllığına ittifakın ilk genel sekreteri olarak atanması
Muhsin Rızai kimdir?
Muhsin Rızai, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi'nin genel sekreteridir. Reuters'ın 10 Ağustos 2026 tarihli haberine göre bu göreve Muhammed Bakır Zülkadr'ın yerine atandı. Konsey, İran'ın güvenlik ve dış politikasını koordine eden en üst organ olarak biliniyor.
Rızai, 1981-1997 yılları arasında İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun komutanlığını yaptı. Daha sonra Düzeni Teşhis Konseyi Sekreterliği ve 2021-2023 yılları arasında ekonomik işlerden sorumlu cumhurbaşkanı yardımcılığı görevlerinde bulundu.
Hürmüz Boğazı'nda son durum ne?
Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği, bölgedeki çatışma ortamı nedeniyle uzun süredir ciddi biçimde aksıyor. Boğaz, Körfez ülkelerinin petrol ve doğal gaz ihracatının geçtiği en kritik güzergâh olduğu için buradaki tıkanıklık küresel enerji piyasalarını doğrudan etkiliyor.
Bölgesel arabulucuların boğazın yeniden açılmasına yönelik çabaları sürüyor. Tahran'daki dörtlü görüşmede Hürmüz başlığının ayrıca ele alınması, konunun yalnızca ABD ile İran'ı değil, bölge ülkelerini de doğrudan ilgilendirdiğini gösteriyor.
Suudi Arabistan'daki güvenlik durumu neden önemli?
Suudi Arabistan, Husilerin füze ve insansız hava aracı saldırılarının hedefinde bulunuyor. Euronews'in aktardığına göre ABD Dışişleri Bakanlığı, Husi tehdidi gerekçesiyle 21 Ekim'de acil durum personeli dışındaki hükümet çalışanlarına ve ailelerine Suudi Arabistan'dan ayrılma talimatı verdi.
Mekke Savunma İttifakı'nın Riyad'daki olağanüstü toplantısında alınan kararlar da bu tehditlere karşı ortak savunmanın sahaya yansıtılmasını amaçlıyordu. Bu nedenle Suudi Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman'ın Tahran'daki varlığı ayrı bir önem taşıyor.
Türkiye'nin bu temastaki rolü ne?
Güvenlik kaynakları, Kalın'ın İran'daki üst düzey temaslarını, ABD/İsrail-İran geriliminin tırmandığı bir dönemde Türkiye'nin krizlerde üstlendiği arabuluculuk rolünün önemli bir örneği olarak değerlendirdi. Türkiye bu görüşmede hem İran'ın komşusu hem de Mekke Savunma İttifakı'nın kurucu üyelerinden biri olarak masada yer aldı.
Kalın, MİT Başkanlığı görevine başladığı 2023'ten bu yana bölgesel krizlerde ve esir takası gibi hassas dosyalarda üstlendiği diplomatik temaslarla öne çıkıyor. Tahran ziyareti, Ankara'nın bölgedeki güvenlik krizlerinde diyalog kanallarını açık tutma çabasının son halkası oldu.
