İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, ABD, Çin ve Rusya liderlerinin Çin'de bir araya geldiği üçlü zirvenin Yalta Konferansı'na benzetilmesine tepki gösterdi. Rızai, 22 Kasım 2026 tarihinde X hesabından yaptığı paylaşımda "2026 yılının İran'ı, 1943 Tahran Konferansı'nın ve 1945 Yalta Konferansı'nın İran'ı değil" ifadesini kullandı.

Rızai'nin paylaşımı, Tahran'ın zirveye ilişkin yürüttüğü tartışmalara verdiği dikkat çekici bir yanıt olarak öne çıktı. Rızai, ABD'nin de artık o dönemin ABD'si olmadığını savundu.

Muhsin Rızai Yalta benzetmesine ne dedi?

Rızai, paylaşımında hem İran'ın hem de ABD'nin bugünkü konumunun 1940'lı yıllardan farklı olduğunu vurguladı. Rızai'nin sözleri şöyle: "Aynı şekilde 2026'nın ABD'si de o dönemin ABD'si değil. ABD artık savaşın galibi değil, yenilmiş bir ülkeye dönüşmüştür."

Rızai ayrıca dünyanın önemli ölçüde değiştiğini belirtti. Tahran ve Yalta konferanslarına ait fotoğrafların mevcut dünya düzenini geçmişe döndüremeyeceğini söyledi. "Yenilmiş" nitelemesi Rızai'ye ait bir değerlendirmedir ve bağımsız olarak doğrulanmış bir tespit değildir.

Çin'deki üçlü zirve ne zaman ve nerede yapıldı?

Foreign Policy'nin aktardığına göre zirve 19 Kasım 2026'da Çin'in Şenzhen kentinde, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) forumunun kenarında gerçekleşti. Görüşmeye ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin katıldı.

Aynı kaynağa göre liderler, "Barışa Doğru Bildirge" adıyla anılabilecek ortak bir metin kabul etti. Foreign Policy, metni somut içerikten yoksun buldu. Bildirgede BM reformuna, yakıt sevkiyatlarına ve nükleer risklere ilişkin diyalog vurgusu yer aldı; ancak ayrıntılı rakam ya da takvim bulunmadı.

Fransa bütçe altın kuralı için Macron Kongreyi toplayacak mı?
Fransa bütçe altın kuralı için Macron Kongreyi toplayacak mı?
İçeriği Görüntüle

Zirve neden Yalta Konferansı'na benzetildi?

Üç büyük gücün liderlerinin bir araya gelmesi, uluslararası basında 1945 Yalta Konferansı ile karşılaştırılmasına yol açtı. Yalta Konferansı, 4-11 Şubat 1945 tarihlerinde Livadia Sarayı'nda yapılmış ve savaş sonrası dünya düzeninin şekillenmesinde belirleyici olmuştu. Avrupa'da ve Ukrayna'da bu benzetme, büyük güçlerin nüfuz alanlarını yeniden paylaşabileceği kaygısıyla anılıyor.

Bazı analistler ise benzetmeyi yetersiz buluyor. Chatham House'un değerlendirmesinde Şenzhen görüşmesinin Yalta olmadığı, toplantının Çin'in sahnesi olduğu savunuluyor. Trump'ın da konuyla ilgili Yalta temalı bir görseli paylaştığı, Newsweek'in haberinde yer alıyor.

1943 Tahran Konferansı neden anılıyor?

Rızai'nin göndermesi, İran'ın tarihsel bir hassasiyetine işaret ediyor. Tahran Konferansı, İkinci Dünya Savaşı sırasında 1943'te Müttefik liderlerin İran'ın başkentinde toplanmasıyla yapıldı. İran, o dönemde Müttefik kuvvetlerin denetimi altındaydı ve toplantıların konusu olmuştu. Rızai'nin "o İran değil" vurgusu, ülkenin bugün büyük güçlerin masasında nesne değil özne olduğu mesajı olarak okunabilir.

İran zirvenin gündeminde miydi?

Foreign Policy'ye göre İran, Şenzhen zirvesinin gündeminde yer almadı. Aynı yazıda ABD'nin İran'la savaş hâlinde olduğu ve Hürmüz'deki deniz taşımacılığı aksamalarının Çin'in enerji arzını etkilediği belirtiliyor. Zirveye ilişkin İran'ın resmî tutumunu ortaya koyan başka bir açıklama şu an için tespit edilemedi.

Kaynak: AA