İsrail'de aralarında eski Merkez Bankası yöneticilerinin de bulunduğu 109 ekonomist, Başbakan Binyamin Netanyahu'nun Batılı ülkelerin yaptırımlarını kripto para ve blokzincir teknolojisiyle aşma önerisine karşı ortak mektup yayımladı. İsrail'in Kanal 12 televizyonunun aktardığı mektupta, Netanyahu'nun ülkeyi bilerek uluslararası boykot ve izolasyona sürüklediği, bu izolasyonun da "onarılmaz hasara" yol açacağı uyarısı yapıldı. Mektup, İsrail Merkez Bankası'nın aynı öneriyi reddetmesinin bir gün ardından kamuoyuyla paylaşıldı.
Netanyahu kripto para konusunda ne önerdi?
Netanyahu, katıldığı bir televizyon programında, Batılı ülkelerin İsrail'e yönelik yaptırımlarını aşmak için alternatif bir ekonomik modele geçilmesi gerektiğini savundu. Başbakan, bu modelde blokzincir teknolojisinin ve kripto para birimlerinin kullanılabileceğini öne sürdü.
Açıklama, işgal altındaki Batı Şeria'da uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen İsrail yerleşimleriyle ticarete yönelik kısıtlamalar üzerine yapılan değerlendirmeler sırasında geldi. Netanyahu'nun önerisi, özellikle İsrail bankacılık sistemini hedef alabilecek yaptırımlara karşı bir çıkış yolu olarak sunuldu.
Ekonomistler mektupta ne dedi?
Ekonomistler, Netanyahu'nun bankacılık sistemine yönelik yaptırımları kripto parayla aşmayı önermesini "şaşırtıcı" olarak nitelendirdi. Mektupta, teklifin "derin endişe ve kaygıya" yol açtığı vurgulandı.
İmzacılara göre bankacılık sistemine uygulanacak yaptırımlar şirketleri, ihracatçıları, yatırımcıları ve özellikle teknoloji sektörünü faaliyet gösteremez hale getirecek. Mektupta bu tablonun sonuçları şöyle sıralandı:
"İşsizlik hızla artacak, yabancı yatırımlar tamamen kesilecek ve ülkenin küresel ekonomik konumu ağır darbe alacak. Bu durum vatandaşların günlük yaşamını da doğrudan etkileyecek. Kredi kartı kullanımı duracak, uluslararası e-ticaret platformlarına erişim engellenecek ve yabancı çalışanlar ülkelerine para transferi yapamadığı için ayrılmak zorunda kalacak. Sağlık sistemi ise tıbbi ekipman ve ilaç tedarikinde büyük sıkıntılar yaşayacak."
Mektubu kimler imzaladı?
Kanal 12'nin haberine göre mektubun altında 109 ekonomistin imzası bulunuyor. İmzacılar arasında İsrail Merkez Bankası'nın eski yöneticileri ve kamuda üst düzey görevlerde bulunmuş isimler yer alıyor. Haberde imzacıların tam listesi paylaşılmadı.
Yaptırımlar İsrail halkını nasıl etkiler?
Ekonomistlere göre bankacılık yaptırımlarının etkisi yalnızca şirketlerle sınırlı kalmayacak, doğrudan vatandaşın gündelik hayatına yansıyacak. Mektupta kredi kartı kullanımının durabileceği, uluslararası e-ticaret sitelerine erişimin kesilebileceği ve ilaç ile tıbbi ekipman tedarikinde sorun yaşanabileceği belirtildi.
İmzacılar, Güney Afrika, İran ve Rusya gibi yaptırımlarla karşılaşmış ülkeleri örnek gösterdi. Bu ülkelerde kısıtlamaların halkın yaşam standardını düşürdüğünü ve devletin savunma harcamalarını finanse etme kapasitesini zayıflattığını hatırlattı.
İsrail Merkez Bankası öneriye nasıl yanıt verdi?
İsrail Merkez Bankası, mektuptan bir gün önce Netanyahu'nun blokzincir ve kripto para önerisini reddetti. Banka, yaptırımları aşmanın yollarını aramak yerine yaptırım uygulanmasının önlenmesi gerektiğini vurgulayarak "yaptırım uygulanmasını önleyin" çağrısında bulundu.
Merkez Bankası ile hükümet arasında yaptırımlar konusunda görüş ayrılığı ilk kez yaşanmıyor. İsrail basınında yer alan haberlere göre banka daha önce de, yaptırım uygulanan kişilere bankaların hizmet vermesini zorunlu kılmayı amaçlayan bir yasa teklifini eleştirmiş, yaptırım rejimlerinin bankacılık sisteminde uygulanmamasının finans sistemi ve ekonomi için ciddi zarar potansiyeli taşıdığı uyarısını yapmıştı.
Hangi ülkeler İsrail yerleşimlerine yaptırım kararı aldı?
İngiltere, Kanada ve Fransa'nın öncülük ettiği 12 ülke, 8 Eylül 2026'da Batı Şeria'daki İsrail yerleşimleriyle ticarete yaptırım uygulayacaklarını açıkladı. Ortak açıklamada yer alan ülkeler şunlar:
- İngiltere
- Kanada
- Fransa
- Danimarka
- Finlandiya
- İzlanda
- İrlanda
- Norveç
- Polonya
- Portekiz
- İspanya
- İsveç
Ülkelerin dışişleri bakanları, kararı Filistin köylerine yönelik yerleşimci şiddetinin ve yerleşim genişlemesinin eşi görülmemiş boyutlara ulaşmasıyla gerekçelendirdi. Bakanlar, yasa dışı yerleşimlerden gelen ürünlere ulusal düzeyde kısıtlama getireceklerini ve Avrupa çapındaki ticaret kısıtlamalarını destekleyeceklerini bildirdi.
Yaptırımlar ne zaman yürürlüğe girecek?
Açıklanan önlemlerin büyük kısmı için henüz kesin yürürlük takvimi bulunmuyor. İngiltere'nin yerleşim ürünlerine yönelik ithalat yasağının altı ila dokuz ay içinde yürürlüğe girmesi bekleniyor.
İspanya ve İrlanda, 12 ülkenin ortak açıklamasından önce, bu yılın başlarında kendi ulusal yasaklarını duyurmuştu. Hollanda ve Belçika da benzer adımlar atan ülkeler arasında yer aldı. Avrupa Birliği düzeyinde ise temmuz ayında dışişleri bakanları birlik genelinde bir ithalat yasağını görüştü, ancak bazı üye ülkelerin itirazı nedeniyle somut bir karar çıkmadı.
Kripto para yaptırımları aşmak için kullanılabilir mi?
Ekonomistler ve Merkez Bankası, kripto paranın bankacılık sistemine getirilecek yaptırımların yerini tutamayacağı görüşünde. Kripto para ile yaptırım aşma girişimleri, uluslararası finans dünyasında genellikle yaptırım altındaki ülkelerle ilişkilendiriliyor.
Bu alandaki en bilinen örneklerden biri İran. ABD Hazine Bakanlığı, 2026 yılının haziran ayında İran'ın en büyük dijital varlık borsası Nobitex'i terörün finansmanına ve yaptırımların delinmesine aracılık ettiği gerekçesiyle yaptırım listesine aldı. Ekonomistlerin mektupta İran'ı örnek göstermesi de bu açıdan dikkat çekiyor: İmzacılara göre yaptırımları alternatif yollarla aşmaya çalışan ülkeler, ekonomik izolasyonun bedelini halkın refahıyla ödüyor.
