Suriyeli zanaatkar Ahmed Hallak, Şam'ın Bab Şarki Mahallesi'nde ailesinin 1969'dan bu yana işlettiği atölyede cam üfleme geleneğini sürdürüyor. Hallak, 150 yılı aşkın geçmişi olan fırınlarda geleneksel yöntemlerle el yapımı ev eşyaları, avizeler ve dekoratif ürünler üretiyor. Anadolu Ajansı'na (AA) konuşan zanaatkar, mesleği gelecek kuşaklara aktarmak istediğini söyledi.
Ahmed Hallak kimdir, atölye nerede?
Hallak, ailenin en büyük kardeşi olarak atölyedeki üretimi bugün yürütüyor. Atölye, Şam'ın Bab Şarki Mahallesi'nde bulunuyor. Hallak'a göre bina yaklaşık 150-160 yıllık. Bir dönem yaklaşık 15 zanaatkarın çalıştığı atölyede bugün üretim çok daha küçük ölçekte sürüyor. Hallak, cam işçiliğini küçük yaşta babasından öğrendiğini belirtiyor.
Cam işçiliği aile için ne anlama geliyor?
Hallak'a göre cam işçiliği ailesi için yalnızca bir geçim kapısı değil, atalardan devralınan kültürel bir miras. Meslek için "adeta kanlarına işlediğini" söyleyen zanaatkar, geleneksel yöntemleri koruyarak bu mirası aktarmayı amaçladığını vurguluyor. Babasının 1970'li yıllarda mesleği kültürel miras olarak yaşatmaya karar verdiğini de aktarıyor.
El yapımı cam ürünlere talep neden azaldı?
Hallak, yaklaşık 40-50 yıl önce ithalatın artması ve makineli üretimin yaygınlaşması nedeniyle el yapımı cam ürünlere talebin düştüğünü anlatıyor. Bu durum geleneksel atölyelerin ayakta kalmasını zorlaştırdı. Atölye, yine de üretimini sürdürenler arasında.
Geleneksel cam fırını nasıl çalışıyor?
Fırın eritme, şekillendirme ve soğutma olmak üzere üç bölümden oluşuyor. Hallak'ın verdiği bilgiye göre sıcaklık, camın eritildiği bölümde yaklaşık 1200 dereceye ulaşıyor. Şekillendirme aşamasında ise 950 ila 1000 derece arasında çalışılıyor.
Bu aşamada camın tamamen sıvı olmadığını, hamur kıvamında bulunduğunu söyleyen Hallak, böylece istenen şekle getirebildiklerini ifade ediyor. Şekillenen ürünler çatlamasın diye yaklaşık 500 derecedeki soğutma bölümüne alınıyor. Sıcaklık burada saatte yaklaşık 100 derece düşürülüyor ve süreç 5 ila 7 saat sürüyor.
Atölyede hangi ürünler üretiliyor, ham madde ne?
Atölyede yağ sürahileri, su bardakları, vazolar ve dekoratif cam eşyalar üretiliyor. Ham madde olarak kırık cam kullanılıyor. Hallak, mevcut fırının geri dönüştürülmüş camı geleneksel yöntemlerle işlemeye uygun olduğunu belirtiyor. Fırının küçülmesi nedeniyle geçmişte yapılan daha büyük ürünlerin yerini bugün küçük parçalar aldı.
Üretimde en büyük zorluklar neler?
Hallak'ın anlattığına göre fırınlar eskiden günün 24 saati yanıyordu. Yalnızca bakım gerektiğinde ya da Ramazan ve Kurban bayramlarında durduruluyordu. Artan yakıt maliyetleri nedeniyle bugün fırın sabah yakılıp akşam söndürülüyor.
Zanaatkar, bu düzenin hem hazırlık süresini hem de fırının ömrünü olumsuz etkilediğini söylüyor. Hallak, "Fırınımız küçük olduğu için çalışmaya başlamadan önce dört-beş saat ısıtmamız gerekiyor. Camın yumuşaması ve yeniden şekillendirilebilecek duruma gelmesi için bu süreye ihtiyaç var. Ayrıca fırını söndürüp yeniden yakmak ona zarar veriyor, kullanım ömrünü kısaltıyor. Mazot giderleri de bizim için büyük bir sorun oluşturuyor." diyor.
Meslek neden gençler için cazip değil?
Hallak'a göre yüksek sıcaklık, uzun çalışma saatleri ve tatil yapamama gibi koşullar gençlerin mesleğe ilgisini azaltıyor. Yeni usta yetişmemesinin geleneksel cam işçiliğinin geleceğini tehdit ettiğini vurguluyor.
Hallak kaliteyi nasıl koruyor?
Hallak üretimde parça sayısından çok işçiliğe ve kaliteye önem veriyor. Bitirdiği her parçayı inceleyen zanaatkar, istediği gibi olanları ayırıyor, beğenmediklerini eliyor. Cam şekillendirmeyi sanat olarak gören Hallak, bu işi heykeltıraşlığa benzetiyor ve "Bir heykeltıraş nasıl heykelini şekillendirirken her ayrıntısına bakıyorsa ben de cam parçamı aynı şekilde inceliyorum. Bu, geleneksel bir sanat. Onu korumak ve yaşatmak istiyoruz." diyor.
