Siirt Üniversitesi'nde (SİÜ) yürütülen bir araştırmaya göre, Siirt fıstığının atık kabuklarından elde edilen biyokömür toprak verimliliğini artırıyor. Araştırmacılar bu uygulamanın kuraklıkla mücadeleye de katkı sunabileceğini belirtti. Çalışma 2023'te tamamlandı. Sonuçlar 19 Kasım'da Antalya'daki BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı'nda (COP31) sunulacak.
Siirt fıstığı kabuğundan biyokömür nasıl elde edildi?
Araştırmada fıstık üretimi sırasında ortaya çıkan sert ve yeşil kabuklar kullanıldı. Kabuklar yaklaşık 500 derecede, yavaş piroliz yöntemiyle işlenerek biyokömüre dönüştürüldü. SİÜ Ziraat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mesut Budak, malzemeyi kül fırınında 500 santigrat dereceye kadar yavaş yavaş ısıttıklarını söyledi. Düşük sıcaklıkta işlenen malzemenin kararlı karbona dönüştüğünü ifade etti.
Çalışma, Prof. Dr. Mesut Budak ile Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Harun Bektaş'ın danışmanlığında, yüksek lisans öğrencisi Kübra Polat'ın tezi kapsamında yürütüldü.
Biyokömür (biyoçar) nedir?
Biyokömür, bitkisel veya hayvansal kaynaklı organik atıkların oksijensiz ya da oksijenin çok sınırlı olduğu ortamda yüksek sıcaklıkta ısıtılmasıyla elde edilen bir maddedir. Karbon bakımından zengin ve gözeneklidir. Araştırmacılar bu maddeyi toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini iyileştirme potansiyeli açısından inceledi.
Araştırmada hangi sonuçlar elde edildi?
Biyokömür 2 milimetrelik elekten geçirildi. Ardından 2 kilogramlık saksı denemelerinde farklı dozlarda ve farklı toprak yapılarında buğday bitkisine uygulandı. Araştırmacılar kök gelişimini, toprak özelliklerini ve nitratın topraktan yıkanmasını izledi.
Elde edilen başlıca bulgular şöyle:
- Biyokömür uygulaması buğdayın kök gelişimini yüzde 50'ye varan oranda artırdı.
- Topraktaki nitratın yıkanması önemli ölçüde azaldı.
- Bitki kök kütlesi arttı.
Budak, biyokömürün bitki besin elementlerinde, özellikle nitratın yıkanmasında belirgin bir azalma sağladığını ve daha fazla kök gelişimini teşvik ettiğini söyledi.
Biyokömür toprakta karbon depolamaya nasıl katkı sağlıyor?
Budak'a göre organik atıklar doğaya gelişigüzel bırakıldığında ayrışıyor. Yakıldıklarında ise karbon atmosfere salınıyor. Atık kararlı karbon formuna dönüştürüldüğünde toprakta uzun süre muhafaza edilebiliyor ve toprağın karbon stoku artıyor.
Budak, toprağın karasal ekosistemdeki en önemli karbon havuzlarından biri olduğunu belirtti. Toprakta ne kadar fazla karbon depolanırsa küresel ısınmanın etkisinin o kadar azalacağını ifade etti. Proje tasarımında üç unsuru birlikte değerlendirdiklerini söyledi: sıfır atık hedefi, karbon salımının azaltılması ve toprak veriminin artırılması.
Siirt'te ne kadar fıstık atığı oluşuyor?
Budak'ın verdiği bilgiye göre Siirt'te 12 milyonu aşkın ağaçtan yaklaşık 30 bin ton fıstık elde ediliyor. Rekolteyle yaklaşık eş değerde bir atık da ortaya çıkıyor. Araştırmacılar bu atığı tarımda kullanmanın ve ekonomik bir döngüye kazandırmanın yollarını aradı.
Biyokömür kuraklıkla mücadeleye nasıl katkı sunabilir?
Doç. Dr. Harun Bektaş'a göre iklim değişimi, kuraklık ve değişen yağış rejimi bitkileri zor durumda bırakıyor. Kök gelişimi yetersiz kaldığında, geçmiş yıllarda yaşanan kuraklık dönemlerinde olduğu gibi yüzde 100'e yakın verim kayıpları görülebiliyor. Bektaş, artan kök gelişiminin bitkinin bu tür kuraklık döngülerine daha dayanıklı hale gelmesine katkı sunduğunu söyledi.
Bektaş, bir bitkinin kök gelişimini artırmaya yönelik ıslah çalışmalarının 10, 20 hatta 30 yıl sürebildiğini anlattı. Bu çalışmalarda kökün ancak yüzde 10 ila 20 oranında artırılabildiğini belirtti. Biyokömürle elde edilen yüzde 50'ye yakın artışı bu nedenle mutluluk verici bulduklarını söyledi.
Biyokömürün maliyeti var mı?
Bektaş, biyokömürün maliyeti olduğunu kabul etti. Bitki gelişimi, tarımsal getiri ve iklim değişimine hazırlık açısından sağladığı katkının bu maliyetten çok daha fazla olduğunu söyledi. Çalışmanın deneysel olduğunu ve araştırmaların süreceğini de vurguladı. Sonuçlar saksı denemelerine dayanıyor. Tarla koşullarındaki etkiler için yeni çalışmalar gerekecek.
Çalışma COP31'de ne zaman sunulacak?
Bektaş, çalışmanın COP31'in hedef ve misyonuna uygun bulunduğu için ilgili komisyon tarafından kabul edildiğini söyledi. Sunum 19 Kasım'da Antalya'da yapılacak.
Araştırmacılar sunumda fıstığın ikincil ürünlerle bölge ekonomisine nasıl katkı sunabileceğini anlatacak. Fıstık atıklarının buğday, mercimek ve fıstık tarımına sağlayabileceği katkıyı da vurgulayacak.
