Sırbistan'daki erken parlamento seçimini 25 Ekim 2026'da öğrenci hareketinin Öğrenci Listesi kazandı. Cumhurbaşkanlığından seçim öncesinde istifa eden Aleksandar Vucic, yenilgiyi kabul etti. Böylece Vucic'in yaklaşık 12 yıllık, Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) ise 14 yıllık iktidarı sona erdi. Balkan News Yayın Yönetmeni Kayhan Gül, Anadolu Ajansı için kaleme aldığı analizde sürecin nasıl yaşandığını ve yeni dönemin risklerini ele aldı.
Seçimi kim kazandı, sonuçlar ne?
Öğrenci Listesi, 250 sandalyeli Ulusal Meclis'te tek başına hükümet kurmaya yetecek çoğunluğu elde etti. Seçim izleme kuruluşu CeSID'in FoNet ajansına aktarılan projeksiyonuna göre liste 140, SNS öncülüğündeki liste 103 sandalye aldı. Kalan yedi sandalye azınlık partilerine gitti. Vucic ise Öğrenci Listesi'nin 135 ile 140, kendi listesinin yaklaşık 105 sandalye alacağını söyledi. Oy oranı Gül'ün analizinde yüzde 53 ve yüzde 39 olarak verilirken, uluslararası basında kullanılan rakamlar bundan farklılık gösteriyor. Katılımın yüzde 67,6 ile Yugoslavya'nın dağılmasından bu yana en yüksek düzeyde olduğu bildirildi.
Süreç Novi Sad'daki facia ile nasıl başladı?
Gösterilerin çıkış noktası, 1 Kasım 2024'te Novi Sad tren garındaki beton sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesi oldu. Gül'e göre yenileme projesi, ihalesiz sözleşmeler ve gizlilik maddeleriyle Çinli bir konsorsiyuma verilmişti. Yetkililerin sorumluluğu üstlenmemesi, yolsuzluk ve kayırmacılık iddialarıyla gerginleşen toplumda tepkiyi büyüttü. Üniversite öğrencileri derslerini boykot ederek protestoların öncülüğünü üstlendi.
Öğrenci hareketini farklı kılan ne oldu?
Gül, hareketin klasik muhalefetin hiyerarşik yapısından kaçındığını belirtiyor. Protestolarda söz hakkı siyasetçilere değil, kurban yakınlarına ve akademisyenlere verildi. Boykot; çiftçileri, lityum madenlerine karşı çıkan çevrecileri ve sendikaları da aynı çatı altında topladı. Hareket, "renkli devrim" ve "dış güçler" suçlamalarına ve polis şiddeti eleştirilerine rağmen geri adım atmadı.
Vucic neden erken seçime gitti?
Vucic, 27 Eylül'de cumhurbaşkanlığından istifa ederek başbakan adayı olarak erken seçime gitti. Gül'e göre amaç, parçalı muhalefeti hazırlıksız yakalamak ve güven tazelemekti. Gençler ise sokaktaki muhalefeti "Öğrenci Listesi" adıyla sandığa taşıdı. Listede Novi Sadlı kardiyolog Prof. Dr. Ilija Srdanovic, eski Merkez Bankası Başkanı Dejan Soskic ve basketbolcu Dejan Bodiroga gibi isimler yer aldı. Seçim günü 30 binden fazla gencin sandık başında nöbet tuttuğu aktarıldı.
Yeni hükümeti hangi iç sorunlar bekliyor?
Öğrenci Listesi'nin bir lideri yok ve tek bir ideolojiden oluşmuyor. Gül'e göre listede AB yanlıları, Rusya yanlıları ve Vucic'ten daha milliyetçi isimler bir arada. Başbakan adayının kim olacağı ve yıl sonuna kadar yapılması gereken cumhurbaşkanlığı seçiminde hangi ismin aday gösterileceği belirsiz. Yargı, bürokrasi ve medyada yıllardır kök salmış parti ağlarının kısa sürede dağılmayacağı da analizde vurgulanan riskler arasında.
Dış politikada AB, Rusya ve Kosova meselesi ne olacak?
Seçim sonucu AB tarafından olumlu karşılandı. Ancak üyelik sürecinde Kosova'nın bağımsızlığının tanınması meselesi, Sırp toplumunun büyük bölümü için hassas bir başlık olarak yeni hükümeti zorlayabilir. Gül'ün aktardığına göre Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, yeni yönetimin Rusya ile işbirliğinin Sırbistan'ın yararına olduğunu anlayacağını umduklarını söyledi ve "tango için iki kişi gerekli" dedi. Öğrenci Listesi ise seçim programında hiçbir ülkeye yaptırım uygulamayacağını ve askeri tarafsızlığı koruyacağını açıklamıştı.
Seçimin Balkanlar ve Türkiye açısından anlamı ne?
Gül, sonucun Balkanlar'da "otoriter liderler sandıkta yenilmez" algısını zayıflattığını savunuyor. Başbakan olabileceği öne sürülen Srdanovic'in Srebrenitsa'da 1995'te yaşananlarda son sözü uluslararası mahkemelerin söylediğini belirtmesi ve Vucic'in 1990'lardaki Boşnak karşıtı açıklamalarını "büyük bir ayıp" olarak nitelemesi ılımlı bir adım olarak yorumlandı. Türkiye açısından ise ikili ilişkilerin ekonomik zemine dayandığı belirtiliyor. Gül'e göre ticaret hacmi 3,5 milyar dolara ulaştı ve Sırbistan'da 1500'ün üzerinde Türk şirketi faaliyet gösteriyor. Yazara göre şeffaf ihale düzeni, Türk şirketleri için de fırsat yaratabilir.
Yeni hükümet ilk olarak ne yapmalı?
Gül'e göre uzun bir sürecin başlangıcındaki yeni hükümetin önce bir durum tespiti yapması, önceki iktidarın kararlarını analiz etmesi ve ardından adımlarına karar vermesi gerekecek. Analizdeki görüşler yazara aittir ve AA'nın editoryal politikasını yansıtmayabilir.
