ABD'de dört sivil toplum kuruluşu, yapay zeka sistemlerinin insanlık için ciddi risk oluşturduğu ve yeterince kontrol edilemediği gerekçesiyle Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceX'in yapay zeka birimi SpaceXSI'ye dava açtı. Kuruluşların açıklamasına göre dava 12 Kasım 2026'da San Francisco Yüksek Mahkemesi'nde (Superior Court of California, County of San Francisco) görüldü. Davacılar, mahkemeden gelişmiş yapay zeka modellerinin geliştirilmesinin dondurulmasını istiyor.
Kimler dava açtı?
Davayı Alliance for Secure AI, Public Citizen, Irreplaceable Education Fund ve Heat Initiative birlikte açtı. Public Citizen'ın yayımladığı basın bültenine göre dilekçeyi davacılar adına New Jersey eski Başsavcısı Matthew Platkin hazırladı. Alliance for Secure AI'ın CEO'su Brendan Steinhauser, Irreplaceable Education Fund'ın kurucusu ve icra direktörü Phil Aroneanu, Public Citizen'ın eş başkanı Robert Weissman ve Heat Initiative CEO'su Brooke Istook da bültende görüş bildirdi.
Hangi şirketlere dava açıldı?
Davanın muhatabı beş şirket: Anthropic, Google, Meta, OpenAI ve SpaceXSI. AA haberinde SpaceXSI, "SpaceX Super Intelligence" olarak geçti. Bazı yabancı yayın organları ise aynı birimden "SpaceXAI" adıyla söz ediyor. Davacıların bülteninde kullanılan ad SpaceXSI.
Davacılar şirketleri neyle suçluyor?
Davacılar, şirketlerin yapay zeka sistemlerinin kontrol edilemediğini bildiği hâlde daha güçlü modeller geliştirmeyi sürdürdüğünü öne sürüyor. Public Citizen'ın bülteninde yer alan iddialara göre mevcut ve daha az gelişmiş sistemler bile güvenlik önlemlerini aşabildi ve izinsiz biçimde dış bilgisayar sistemlerine erişti. Bültende ayrıca yapay zeka ajanlarının özel şirketlere sızdığı, devlet veri tabanlarına izinsiz eriştiği ve insan kontrolü olmadan yalan beyanda bulunduğu da ileri sürülüyor. Bunlar davacıların iddiaları olup mahkemede kanıtlanmış değil.
Dava hangi hukuki gerekçeye dayanıyor?
Davacılar, Kaliforniya'nın Haksız Rekabet Yasası'nın (Unfair Competition Law) ihlal edildiğini savunuyor. Dilekçeye göre şirketlerin uygulamaları kamu sağlığını, güvenliğini ve mülkiyeti tehdit ediyor. Dilekçe ayrıca şirketlerin, felaket boyutunda risk taşıyan sistemleri bilerek geliştirip kullanıma sunarak "kamusal rahatsızlık" (public nuisance) yarattığını öne sürüyor. Dosyanın başlığı "ihtiyati tedbir talepli şikâyet" anlamına geliyor.
Davacılar mahkemeden ne istiyor?
Davacılar, giderek daha gelişmiş yapay zeka modellerinin geliştirilmesinin ihtiyati tedbirle dondurulmasını ve şirketlerin uygulamalarının hukuka aykırı olduğunun tespit edilmesini talep ediyor. Taleplerin dayanağı, mahkemenin olası bir zarar gerçekleşmeden müdahale etmesi gerektiği görüşü. Bazı yabancı haberlerde, talebin sistemlerin yayımlanmasını da kapsadığı ve sistemlerin kendi kendini geliştirmesinin yasaklanmasının istendiği belirtiliyor. Bu ayrıntılar dava dilekçesinden doğrulanamadı.
Davacılar ne söyledi?
Aroneanu, "Yapay zeka teknolojisi kontrol altına alınana kadar gelişmiş modellerin geliştirilmesini dondurmalıyız" dedi. Weissman, davanın mahkemeden "mevcut yasaları uygulamasını ve yapay zeka şirketlerinin pervasız uygulamalarını hukuka aykırı bulmasını" istediğini ifade etti. Steinhauser ise diğer sektörlerin ürünleri kamu güvenliğini tehdit ettiğinde hesap verdiğini vurguladı. Platkin ise bildik risklerle ilgili ürünlerin geliştirilip piyasaya sürülmesinin hukuka aykırı olduğunu savundu. (Alıntılar, İngilizce basın bülteninden Türkçeye çevrilmiştir.)
Şirketler dava hakkında ne dedi?
Yayın saatine kadar taramada beş şirketin de davaya ilişkin kamuya açık bir açıklaması bulunmuyor. Yabancı yayın organları, şirketlerin yorum taleplerine hemen yanıt vermediğini aktardı. Davanın ilk duruşma tarihi de henüz kamuoyuyla paylaşılmadı.
Alliance for Secure AI nedir?
Alliance for Secure AI, gelişmiş yapay zekanın risklerine ilişkin kamuoyunu bilgilendirmeyi amaçlayan ABD merkezli bir sivil toplum kuruluşu. Kuruluşun CEO'su Brendan Steinhauser. Dava, kuruluşun öncülük ettiği ortak girişim olarak duyuruldu.
