Gıdalara bağlı olarak insan sağlığının gittikçe bozulmaya başladığı günümüzde, tüketicinin korunması ile sağlıklı ve doğal ürünlere ulaşabilmesi konularında görev ve sorumluluklar arttı.
Gıda güvenliği; tarladan sofraya kadar, çevre ve insan sağlığına zarar vermeyen, üretimin her aşamasında gerekli kontrolleri yapılmış, sağlıklı ve güvenilir ürünlerin temin edilme süreci olarak tanımlanabilir.
Yani, gıdalarda olabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik ve her türlü dâhili ve harici zararların bertaraf edilmesi için alınan tedbirlerin bütünü diyebiliriz.
Günümüzde dünya genelinde gıda ve su kaynaklı hastalıklara bağlı olarak yaklaşık 2 milyon kişi yaşamını kaybediyor.
Dünya Sağlık Örgütü uyarılarına göre, gıda zincirinden bahsederken dört temel bileşeni vurgulamak yerinde olur:
1- Risk analizinin yapılması.
2- Risklerin önceden yani kaynağında engellenmesi.
3- Geriye dönük izleme imkânı olması.
4- Yerel, ulusal ve küresel şartlara uyarlanmış gıda güvenliği standartlarının sağlanması.
Gıdalarımızı sağlık açısından değerlendirebilmek için yukarıda sıraladığım parametrelere dikkat etmemiz gerekiyor.
Peki, sağlık açısından gıdalarımız ne durumda, bizler gıda satın alırken ve tüketirken ne gibi önlemler almalıyız?
Öncelikle gıda maddelerinin üretim, nakliye, satışa sunum, toplu beslenme kurumlarında ve diğer satış noktalarında tüketimi vb. her aşamada sıkı denetlenmesi gerekir. İlgili kurumlarca birtakım denetimler yapılıyor olsa da bu denetimlerin daha sık ve geniş kapsamlı yapılmasının daha yararlı olacağını düşünüyorum. İstanbul özelinde ve genel anlamda açık yerlerde satılan kontrolsüz gıda maddeleri kesinlikle satın alınmamalıdır. Etiket okuması iyi yapılmalıdır. Ürünün muhteviyatı, menşesi, üretim ve son tüketim tarihi gibi bilgiler tüketici güvenliği için vazgeçilmez bilgilerdir.
Ürün satın alınırken ekonomik olduğu kadar, daha besleyici ve sağlıklı olması açısından mevsiminde yetişen sebze ve meyve alınmasına özen gösterilmeli, turfanda ürünler tercih edilmemelidir.
Gıdaların sağlığa etkisini büyük ölçüde etkileyen bir diğer husus da hijyen kurallarıdır.
Gıda hijyeni; herhangi bir gıdanın temizliği ve tümüyle hastalık yapan etmenlerden arınmış olması demektir. Bir başka ifade ile yenilen gıdalar tüketen kişileri hasta etmemelidir! Sağlığımızın gidişatını belirleyen gıdalar, hayati önem taşıyor.
Sebze ve meyve gibi gıdalar bol ve temiz su ile yıkanmalı.
Gıdaların temiz olarak tüketilmesinde, gıdaların temizliği kadar kişilerin kendisi de temiz olmalı. Yemeklerden önce ve sonra eller sabun ile yıkanmalı ve bol su ile durulanmalıdır.
Gıda maddelerinin, bunların konulduğu kap ve malzemelerin ve gıda maddelerinin satıldığı yerlerin temiz olduğuna dikkat edilmeli.
Çiğ olarak tüketilen gıdaların yeterince temizlenmediğinde sağlık için her zaman tehlike oluşturabileceği unutulmamalı.
Sağlam, zedelenmemiş, bozuk olmayan gıdalar seçilmeli ve satın alınmalı; hastalık yapabilecek şüpheli gıdalar, özellikle küflenmiş, rengi, görüntüsü ve kokusu değişmiş gıdalar kesinlikle satın alınmamalı ve yenilmemeli.
Sebze ve meyveler toz ve topraklarından temizlenmek için bir süre su dolu bir kapta bekletildikten sonra, bol su ile bir kaç kez yıkanmalı.
Herhangi bir haşere ve mikrop bulunmasından kuşkulanılırsa taze sebzeler ve meyveler 20 dakika tuzlu suda bekletilmeli.
Gıdaların temizliğinde deterjan gibi temizlik maddeleri kesinlikle kullanılmamalıdır. Temizlik maddelerinin gıdalardan uzak yerlerde saklanmaları gerekmektedir.
Sağlıklı beslenmenin ve sağlıklı yaşamanın altın kuralı, gıdaları çok çeşitli ve doğal hâlinde yemektir.
Rafine edilmiş, konserve, katkı maddeli, renk verilmiş, margarinle yapılmış veya işlenmiş gıdalardan uzak durun!
Günlük olarak süt ve ürünlerinden, et, tavuk, balık gibi besinlerden, ekmek, pilav ve makarna gibi besinlerin yer aldığı tahıl grubu besinler ile sebze ve meyvelerden önerilen miktarlarda tüketin.
Posalı gıdalar dediğimiz sebze, meyve ve tam tahılları çok miktarda; şeker yükü fazla olan besinleri daha az miktarda yemek, yeterli ve dengeli beslenme adına yapacağınız doğru uygulamalar olacaktır.
