Fizikçiler, Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'ndeki (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda (LHC) yaptıkları deneylerde doğanın şimdiye kadar incelenen en küçük ölçeğinden sinyal aldıklarını duyurdu. BBC'nin haberine göre İngiltere'deki Cambridge Üniversitesi bilim insanlarının öncülük ettiği çalışmada, "zepteevren" adı verilen bu ölçek, bir atomdan yaklaşık 100 milyar kat daha küçük bir boyuta karşılık geliyor.
Zepteevren nedir?
Zepteevren, metrenin milyarda birinin trilyonda biri düzeyindeki, yani yaklaşık 10 üzeri eksi 21 metrelik ölçeği anlatan bir ifade. Araştırmacılar bu boyutu, doğada şimdiye kadar incelenen en küçük ölçek olarak tanımlıyor. Çalışmada bu ölçeğin evrenin işleyişine dair yeni ve daha kapsamlı bir teorinin geliştirilmesine yardımcı olabileceği belirtildi.
Sinyaller nasıl elde edildi?
Araştırmacılar, yüksek enerjili çarpışmalarla açığa çıkan "güzellik kuarkı" adlı alt atomik parçacıkları mercek altına aldı. Bu parçacıkların ömrü saniyenin trilyonda birinden bile kısa sürüyor. Buna rağmen ekip, söz konusu parçacıkların metrenin milyarda birinin trilyonda biri ölçeğindeki etkileşimlerini tespit etti.
Çalışma karanlık madde ile nasıl ilişkili?
Karanlık madde doğrudan görülemiyor ve yalnızca çevresine uyguladığı kütle çekimi etkisiyle fark ediliyor. Evrenin büyük bölümünü oluşturduğu düşünülen bu gizemli yapıyı çözmek isteyen araştırmacılar, güzellik kuarklarının davranışlarını inceledi. Veri analizi ekibinin başındaki Cambridge Üniversitesinden Dr. Harry Cliff, bu mikro boyuttaki parçacıkların karanlık maddeyle etkileşime girmeye çok daha elverişli olduğunu belirtti.
Harry Cliff ne dedi?
Cliff, çalışmaya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı: "Zepteevreninin eşiğindeyiz. Bu inanılmaz küçük dünyadaki hareketleri izleyerek yeni parçacıkların nasıl davrandığını görebiliyoruz. Şimdi sıradaki hedefimiz, kapıyı tamamen açıp içeride bizi bekleyen bilinmeyen parçacıkları keşfetmek."
Bu ölçekte yeni parçacık keşfedildi mi?
Haberde yeni bir parçacığın keşfedildiğine dair bir bilgi yer almıyor. Elde edilen sonuç, bu ölçekteki etkileşimlerin izlenebildiğini gösteriyor. Cliff'in "bilinmeyen parçacıkları keşfetmek" sözü de bunun sonraki aşamanın hedefi olduğunu ortaya koyuyor.
LHCb detektörü için hangi bütçe öngörülüyor?
Projede yer alan 28 ülke, LHCb detektörünün kapasitesini 10 kat artıracak 150 milyon sterlinlik bütçe konusunda uzlaştı. Bu yükseltme, zepteevren ölçeğindeki araştırmaların devam ettirilmesi bakımından önem taşıyor.
İngiltere projeden neden çekiliyor?
İngiltere Araştırma ve Yenilik Kurumu (UKRI), geçen yıl projeye sağladığı finansmanı çekeceğini açıklamıştı. Kararın, ülkenin projedeki rolünü zayıflatacağı yönünde eleştiriler yapılıyor. UKRI ise İngiltere'nin CERN'in tam anlamıyla etkin bir üyesi olmaya devam ettiğini ve kurumun görevini güçlü biçimde desteklediğini savunuyor.
Bilim dünyası kesintiye nasıl tepki gösterdi?
Uluslararası LHCb işbirliğinin lideri Profesör Tim Gershon, kararla İngiltere'nin araştırmadaki varlığının tehlikeye girdiğini ve ülkenin tarihi keşiflerin dışında kalabileceğini söyledi. Ünlü fizikçi Profesör Brian Cox da kesintiyi sert biçimde eleştirdi. Cox, İngiltere'nin bilimsel liderlikten geri adım atmasının ülkenin uluslararası itibarını zedeleyeceğini savundu.
