Türk edebiyatının önde gelen şair, yazar ve mütefekkirlerinden Sezai Karakoç, vefatının 5. yılında şiirleri, "Diriliş" dergisi ve medeniyet tasavvuruyla anılıyor. 1933'te Diyarbakır'ın Ergani ilçesinde doğan Karakoç, 16 Kasım 2021'de İstanbul'da yaşamını yitirmişti. Vefatının 5. yılı 16 Kasım 2026'da doluyor. Yazı hayatı boyunca İslam dünyasının yeniden dirilişi düşüncesi etrafında eser veren Karakoç, bu çizgiyi "diriliş" kavramıyla ifade etti.
Sezai Karakoç kimdir?
Sezai Karakoç, şiir, düşünce yazıları ve yayıncılığı bir arada yürüten şair ve mütefekkirdir. Şiirlerinde gelenek, inanç, aşk, insan ve medeniyet meselelerini kendine özgü imgelerle işledi. Düşünce yazılarında ise İslam medeniyetinin yeniden dirilişi fikrini merkeze aldı. Hayatını, "Diriliş Nesli" adını verdiği yeni bir gençliğin yetişmesine adadı.
Sezai Karakoç nerede ve ne zaman doğdu?
Karakoç, 1933'te Diyarbakır'ın Ergani ilçesinde doğdu. Nüfus kaydındaki doğum tarihi 22 Ocak'tır. Babası ona Muhammed Sezai adını verdi, ancak bir karışıklık sonucu nüfusa Ahmet Sezai olarak kaydedildi. Çocukluk ve ilk gençlik yıllarını Ergani, Kahramanmaraş ve Gaziantep'te geçirdi.
Sezai Karakoç nerede okudu, mesleği neydi?
İlkokulu 1944'te Ergani'de, ortaokulu 1947'de Kahramanmaraş'ta, liseyi 1950'de Gaziantep'te bitirdi. Aynı yıl Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'ne girdi ve 1955'te mezun oldu. Aynı yıl Maliye Bakanlığı'nda memuriyete başladı. Sırasıyla maliye müfettiş yardımcılığı ve gelirler kontrolörlüğü yaptı. Bu görevler sayesinde Anadolu'nun birçok şehrini gezdi. 1965'te fikri çalışmalara yönelmek için memuriyetten istifa etti. 1971'de yeniden döndüğü memuriyetten 1974'te kesin olarak ayrıldı.
İlk şiiri ne zaman yayımlandı?
Karakoç'un ilk şiiri "Sabır", 1950'de Büyük Doğu dergisinde yayımlandı. 1951'de Hisar dergisinde çıkan "Rüzgar" şiiriyle dikkat çekti. Türk edebiyatının en bilinen şiirlerinden "Monna Rosa"nın ilk bölümü 1952'de Mülkiye dergisinde okurla buluştu. Şiir ancak 1998'de, dergide yayımlanmasından yaklaşık 47 yıl sonra kitap olarak basıldı.
Diriliş dergisi ne zaman çıktı?
Karakoç, ilk şiir kitabı "Körfez"i 1959'da yayımladı. "Diriliş" dergisini ise 1960'ta çıkarmaya başladı. Dergi kesintilerle yedi dönem yayımlandı ve son sayısı Şubat 1992'de çıktı. Dergide Seyyid Kutub, Malik bin Nebi, Muhammed Hamidullah, Malcolm X ve Muhammed İkbal gibi isimlerin yazıları Türk okuruna tanıtıldı. Mesnevi, Kuşeyri, İbni Hazm, Niyazi Mısri ve Muhyiddin Arabi gibi İslam klasiklerinden çeviriler de yayımlandı. Batı düşüncesine de yer verildi. Kierkegaard, Heidegger, Rene Guenon, Goethe, Rimbaud, Rilke ve Faulkner dergide yer alan isimlerden bazılarıdır. Dergi, içerdiği yazılar nedeniyle defalarca kapatıldı ve toplatıldı.
Sezai Karakoç'un başlıca eserleri hangileri?
Karakoç'un şiir kitapları arasında "Körfez" (1959) ve "Şahdamar" (1962) yer alıyor. 1967'de "Hızırla Kırk Saat", "İslam'ın Dirilişi" ve "İslam Toplumunun Ekonomik Strüktürü" yayımlandı. Aynı yıl "Yunus Emre" incelemesi de çıktı. 1968'de "Sesler", "Taha'nın Kitabı", "Kıyamet Aşısı" ve "Mehmet Akif" adlı kitapları okurla buluştu.
Diriliş düşüncesini 1970'lerde yayımladığı eserlerle geliştirdi:
- 1974: "Çağ ve İlham", "Ruhun Dirilişi"
- 1975: "Zamana Adanmış Sözler"
- 1976: "Diriliş Neslinin Amentüsü", "İnsanlığın Dirilişi", "Yitik Cennet"
- 1977: "Ayinler"
- 1978: "Meydan Ortaya Çıktığında"
- 1980: "Diriliş Muştusu", "Makamda", "Leyla ile Mecnun"
Sonraki yıllarda 1982'de "Edebiyat Yazıları I", 1987'de "Ateş Dansı" yayımlandı. Son şiiri "Ağustos Böceği Bir Meşaledir" 1988'de okurla buluştu. 2000'de yaklaşık yarım asırlık şiir birikimini "Gün Doğmadan" adlı kitapta topladı. 2004'te oruç üzerine yazılarını "Samanyolunda Ziyafet" adıyla yayımladı.
Sezai Karakoç hangi ödülleri aldı?
Karakoç, 1968'de MTTB Milli Hizmet Armağanı'nı, 1970'te sürgündeki Macar yazarlarının verdiği Gümüş Hürriyet Madalyası'nı aldı. Türkiye Yazarlar Birliği, 1982'de hikaye alanındaki ödülle, 1988'de ise "Yılın Üstün Başarılı Kültür Adamı" seçimiyle onu ödüllendirdi. 1991'de 22. Dünya Şairleri Kongresi'nde World Academy of Art and Culture Ödülü'ne layık görüldü.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, ona 2007'de 2006 yılı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü verdi. 2011'de Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü'nü aldı. Trakya Üniversitesi 2013'te, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi 2019'da ona onursal doktora unvanı verdi.
Sezai Karakoç siyasete girdi mi, Diriliş Partisi nedir?
Karakoç, şiirlerinde, kitaplarında ve dergilerinde ortaya koyduğu düşünce dünyasını siyasi alanda da temsil etmek için 1990'da Diriliş Partisi'ni kurdu. Parti, üst üste iki seçime girmediği gerekçesiyle 1997'de kapatıldı. Karakoç siyasi faaliyetlerine bir süre ara verdi, 2011'de partiyi yeniden kurdu.
Sezai Karakoç hangi müstear adları kullandı?
Karakoç, yazı hayatında kendi adının yanı sıra çeşitli müstearlar kullandı. Bunların arasında Mehmet Leventoğlu, Zülküf Canyüce, Sait Yeni, M. Cemil, Mehmet Yasin, Mehmet Yasinoğlu ve Zafer Karip yer alıyor. Ayrıca M.B.Y., S.K. ve S.Y. gibi baş harf imzaları ile Mehmet C. Güneş adını da kullandı.
Sezai Karakoç nerede defnedildi?
Karakoç, 16 Kasım 2021'de İstanbul'daki evinde vefat etti. Kendi ifadesiyle "dünya sürgünü"nü tamamlamış oldu. Cenazesi, "Şehzadebaşı'nda Gün Doğmadan" şiirinde mısralarında yer verdiği Şehzadebaşı Camisi Haziresi'ne defnedildi. Diyarbakır'da bir bulvara da adı verildi.
