Selçuk Üniversitesi Tarım ve İklim Değişiklikleri Uygulama ve Araştırma Merkezi'nin Konya'da yaklaşık 10 yıldır sürdürdüğü araştırmada faydalı bakterilerden olumlu sonuç alındı. Merkez Müdürü Prof. Dr. Kubilay Kurtuluş Baştaş'ın verdiği bilgiye göre, şeker pancarı tarlalarından elde edilen bakteriler sayesinde azot gübresi kullanımı yüzde 20-25 oranında azaltıldı. Aynı bakteriler su tüketimini de yüzde 25'e varan oranda düşürebiliyor. Bu bakteriler, bitkilerin topraktaki besin elementlerinden daha kolay yararlanmasını sağlıyor.
Araştırma, tarımda iki önemli soruna odaklanıyor: Aşırı gübre kullanımının toprağa verdiği zarar ve kuraklıkla birlikte artan su sıkıntısı. Bakteriler, bilimsel literatürde "biyolojik ajan" olarak tanımlanan canlılar arasında yer alıyor.
Faydalı bakteri araştırması nasıl başladı?
Çalışmalar başlangıçta şeker pancarında görülen kök çürüklüğü hastalığına çözüm bulmak amacıyla başlatıldı. Araştırmacılar, şeker pancarı üretim alanlarından aldıkları örneklerdeki bakterileri laboratuvarda inceleyip izole etti.
Bu süreçte bakterilerin yalnızca hastalıkla mücadelede değil, bitkinin beslenmesinde ve stres koşullarına dayanmasında da işe yarayabilecek özellikler taşıdığı görüldü. Böylece araştırmanın kapsamı gübre ve su verimliliğini de içine alacak şekilde genişledi.
Bakteriler hangi özellikleriyle öne çıkıyor?
İzole edilen bakterilerin farklı işlevler üstlendiği belirlendi. Araştırmada öne çıkan özellikler şöyle sıralandı:
- Azot, fosfor ve potasyum kullanımını desteklemesi
- Bitkinin gübreyi daha etkili kullanmasını sağlaması
- Kuraklık stresini azaltabilmesi
- Sıcaklık stresini hafifletebilmesi
- Toprakta bağlı hâlde bulunan demir ve çinko gibi elementleri ayrıştırması
Prof. Dr. Baştaş, binlerce bakteri arasından gübre alımını azaltan ve gübrenin daha verimli kullanılmasını sağlayan türleri bulmanın çalışmaya büyük katkı sağladığını söyledi.
Azot gübresi kullanımı ne kadar azaldı?
Baştaş'ın açıkladığı sonuçlara göre, ellerindeki bakteriler azot kullanımında yüzde 20-25 oranında azalma sağladı. Azot, tarımda en yaygın kullanılan gübrelerden biri.
Baştaş, bu sonucu toprağın korunması açısından da önemli bulduklarını belirterek şunları söyledi: "Toprakların kirlenmesini ve tuzluluğunu önleme açısından da düşündüğünüzde öyle bakterilerimiz var ki şu anda elimizdeki bu bakteriler, azot kullanımını yüzde 20-25 oranında azaltmamıza vesile oldu."
Bakterilerle su tüketimi de azaltılabiliyor mu?
Evet. Araştırmada su tüketiminin de yüzde 25'e varan oranda azaltılabildiği görüldü. Baştaş, kuraklık ve su sıkıntısının tarımda büyük bir sorun olduğuna dikkati çekerek, "Su tüketimini bile yüzde 25'e varan oranda azaltabiliyoruz." dedi.
Konya Kapalı Havzası'nda tarımsal sulama ve yer altı suları uzun süredir gündemde olduğu için bu sonuç bölge üreticileri açısından ayrıca önem taşıyor.
Bakteriler bitkinin beslenmesine nasıl yardımcı oluyor?
Bakteriler, toprakta karmaşık yapıda bulunan besin elementlerini enzimler aracılığıyla bitkinin alabileceği forma dönüştürüyor. Baştaş, bitkinin bazen topraktaki besinleri alamadığını, bakterilerin ise bu elementleri "bitkiye yarayışlı hale" getirdiğini anlattı.
Baştaş, Konya örneği üzerinden süreci şöyle açıkladı: "Mesela Konya bölgesinde topraklarda demir de var, çinko da var. Bu elementler birleştiği zaman sert bir yapı oluşuyor. Bitki bunu çekip alamıyor. Bitkide hem demir hem çinko noksanlığı görülüyor ancak bakteriler onları ayrıştırıyor."
Yani toprakta bulunduğu hâlde bitkinin kullanamadığı besinler, bakterilerin etkisiyle yeniden bitkinin kullanabileceği hâle geliyor.
Araştırma ne kadar sürdü?
Çalışmalar yaklaşık 10 yıldır sürüyor. Bu süre içinde binlerce bakteri izole edilip depolandı, faydalı özellikleri tek tek incelendi ve sonuçlar farklı yıllarda yapılan denemelerle karşılaştırıldı.
Baştaş, sonuçların tek bir sezona dayanmadığını vurguladı: "Bu başarı bir rastlantı değil. Kesinlikle tam başarı. Birkaç yılda 'oldu tamam' diyebilirdik ama sonra aynı başarıyı elde edemeyebilirdik. 7-8 yıldır sürekli deneniyor."
Denemeleri ikna olana kadar sürdürdüklerini belirten Baştaş, çalışmaların hâlâ devam ettiğini ve yeni bakterilerin izole edilmeye sürdüğünü de ifade etti.
Araştırmayı hangi kurum yürütüyor?
Araştırma, Selçuk Üniversitesi bünyesindeki Tarım ve İklim Değişiklikleri Uygulama ve Araştırma Merkezi tarafından yürütülüyor. Merkezin müdürlüğünü Prof. Dr. Kubilay Kurtuluş Baştaş yapıyor.
Çalışmanın sahası olarak seçilen şeker pancarı alanları, Konya'nın tarımsal üretimindeki önemli ürünlerden birini oluşturuyor. Araştırmada elde edilen bakteriler de doğrudan bu üretim alanlarından toplandı.
