Türkiye'nin Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreter adayı Feridun Sinirlioğlu, BM Genel Merkezi'nde düzenlenen "İnteraktif Diyalog Başlangıcı" toplantısında izleyeceği politikaları ve öncelik vereceği alanları anlattı. Eski Dışişleri Bakanı ve halen Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) Genel Sekreteri olan Sinirlioğlu, BM Şartı'na sıkı sıkıya bağlı kalacağını söyledi. BM'nin kusursuz olmadığını, ancak vazgeçilmez olduğunu vurguladı.
Feridun Sinirlioğlu kimdir?
Sinirlioğlu, kıdemli bir Türk diplomat. Ağustos-Kasım 2015 arasında Dışişleri Bakanlığı görevini yürüttü. 2016-2023 yıllarında Türkiye'nin BM Daimi Temsilciliği'ni üstlendi. Şu anda AGİT Genel Sekreteri olarak görev yapıyor.
Sinirlioğlu ayrıca 5 yıl boyunca Türkiye'nin İsrail Büyükelçisi olarak çalıştığını söyledi. Konuşmasında 40 yıllık diplomatik kariyerine de atıf yaptı.
Sinirlioğlu neden Genel Sekreterliğe aday oldu?
Sinirlioğlu, adaylık gerekçesini şu sözlerle açıkladı: "Genel Sekreterlik görevine talibim çünkü BM'nin kusursuz olduğunu düşündüğüm için değil onun vazgeçilmez olduğuna inandığım için buradayım."
Devletler arasındaki güvensizliğin derinleştiğini belirten Sinirlioğlu, uluslararası sistemin barış ve güvenliğe yönelik tehditlerle başa çıkmakta yetersiz kaldığını söyledi. BM'yi ise mevcut sorunları ve henüz öngörülemeyen sınamaları aşmak için insanlığın elindeki en iyi şans olarak nitelendirdi.
Evrensel meşruiyet, tarafları bir araya getirme gücü ve ahlaki otorite açısından BM'nin başka hiçbir kurumla kıyaslanamayacağını da sözlerine ekledi.
Sinirlioğlu'na göre Genel Sekreter nasıl olmalı?
Sinirlioğlu'na göre Genel Sekreter, BM Şartı'nın bağımsız bir koruyucusu, üye devletler arasında dürüst bir arabulucu ve örgütün etkin bir yöneticisi olmalı. Bu görevin dürüstlük, tarafsızlık, deneyim, cesaret, dikkatle dinleme yetisi ve liderlik gerektirdiğini belirtti.
BM Şartı'na bağlılığın bir idealizm meselesi olmadığını da söyledi. Sinirlioğlu'na göre bu, devletler arasındaki anlaşmazlıkları çözmenin yegane yolu. Şart'ı "yeniden icat etmeyeceklerini" ifade etti.
Öncelikli gündem başlıkları neler?
Görev kendisine emanet edilirse şu alanlara odaklanacağını açıkladı:
- Çatışmaların önlenmesi ve çözümü
- Çok taraflılığa güvenin yeniden tesisi
- Yeni sınamalara hazırlık
- Sürdürülebilir kalkınma ve iklim eyleminin hızlandırılması
- İnsan haklarının korunması
Sinirlioğlu, fikir ayrılığı olan taraflarla diyalog kurmayı taviz değil sorumluluk olarak gördüğünü belirtti. Bunun yanlış anlaşılmaları önlemek ve hatalı hesaplama riskini azaltmak için gerekli olduğunu söyledi.
Arabuluculuk ve BM reformu konusunda ne dedi?
Sinirlioğlu, barışa en çok ihtiyaç duyulan yerlere gitmeye hazır, aktif ve deneyimli bir diplomatik arabulucuya ihtiyaç olduğunu söyledi. "Sessiz diplomasi, etkili arabuluculuğun olmazsa olmazı" diyen Sinirlioğlu, diyaloğun her zaman mümkün olduğunu ifade etti.
BM'nin reforma ihtiyacı olduğunu da vurguladı. Örgütün daha çevik, şeffaf, dijital yetkinliğe sahip, mali açıdan sorumlu ve hesap verebilir bir yapıya kavuşması gerektiğini söyledi. "Somut sonuçlar üreten tek bir BM'ye ihtiyacımız var" dedi.
Sürdürülebilir kalkınma konusundaki yaklaşımı ne?
Sinirlioğlu, 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi'nin gerçekleştirilmesi için kalkınma sütununu BM'nin merkezinde tutan kararlı bir liderliğin hayati olduğunu söyledi. Çatışmaların, ekonomik kırılganlıkların, iklim değişikliğinin ve insani krizlerin bu gündemi giderek zayıflattığını belirtti.
"Önümüzde sadece dört yıl kalmışken yatırımların artırılmasına, kararlılığın tazelenmesine ve toplumsal cinsiyet ile coğrafi dengenin sağlanması konusunda somut adımların atılmasına ihtiyacımız var" dedi.
Deniz güvenliği ve insan hakları konusunda ne söyledi?
Sinirlioğlu, Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Karadeniz'deki deniz güvenliği tehditlerinin bu bölgelerin çok ötesinde sonuçlar doğurduğunu söyledi. Ticari ve sivil gemilere yönelik tehditlerin ve seyrüsefer üzerindeki haksız kısıtlamaların, kaynağı ya da gerekçesi ne olursa olsun kabul edilemeyeceğini belirtti.
Temel ilkelerini "denizde itidal, devletler arasında diyalog ve her koşulda uluslararası hukuka saygı" olarak sıraladı. İnsan haklarının BM'nin en az finanse edilen sütunu olarak kalamayacağını da ekledi.
Kadın hakları ve toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda ne dedi?
Sinirlioğlu, bu alanda hâlâ kat edilmesi gereken uzun bir mesafe olduğunu söyledi. Konunun BM'nin küresel gündeminde en üst sıralarda yer alması gerektiğini ifade etti.
Yönettiği tüm kurumlarda karar alma mekanizmalarında kadın temsilini artırdığını belirten Sinirlioğlu, Genel Sekreterlik görevinde de bunu sürdüreceğini söyledi.
İsrail'in Hamas sorusuna nasıl yanıt verdi?
İsrail'in BM Daimi Temsilcisi Danny Danon, Sinirlioğlu'na Genel Sekreter seçilmesi halinde Ekim 2023'teki saldırılar nedeniyle Hamas'ı açık ve net biçimde kınayıp kınayamayacağını sordu.
Sinirlioğlu, uluslararası hukukun kendisine rehber olacağını söyledi. Terörizmi her biçimiyle ve kayıtsız şartsız kınadığını belirtti. Hamas'ın veya başka herhangi bir örgütün uluslararası hukukun kurallarını ihlal etmesi halinde sorumlu tutulması ve hesap vermesi gerektiğini ifade etti.
Türkiye adaylığı ne zaman resmen duyurdu?
Türkiye, Sinirlioğlu'nun adaylık başvurusunu Ekim ayının sonunda resmen yaptı. Türkiye'nin BM Daimi Temsilcisi Büyükelçi Ahmet Yıldız yaptığı açıklamada, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Sinirlioğlu'nu vasıflarını, yeteneklerini ve uluslararası alandaki tecrübelerini dikkate alarak aday göstermeyi uygun bulduğunu bildirdi.
