Sayıştay Başkanlığının İstanbul Büyükşehir Belediyesine (İBB) ilişkin 2025 Yılı Denetim Raporu'nda, belediyenin pazarlık usulüyle yaptığı 94 milyon 815 bin 200 lira sözleşme bedelli şerbetli tatlı alımına yönelik eleştirel tespitlere yer verildi. Raporda bazı tatlıların, aynı ürünlerin sonraki dönemde açık ihaleyle alındığı fiyatların birkaç katı bedelle satın alındığı belirtildi. İBB ise sürecin mevzuata uygun yürütüldüğünü savunuyor.
Sayıştay raporunda neler tespit edildi?
Sayıştay, söz konusu alımda yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediğini kaydetti. Raporda ayrıca işi alan yüklenicinin faaliyet merkezinin Muş'ta olduğu, iş süresince yalnızca bir sigortalı personelinin bulunduğu ve sözleşmede alt yüklenici yasağı olmasına rağmen ürünlerin alt yükleniciden temin edildiği ifade edildi.
Yaklaşık maliyet nasıl belirlendi, neden eleştirildi?
Raporda, İBB'nin yaklaşık maliyeti belirlemek için 4 firmadan fiyat teklifi aldığı ve hesabı yalnızca bu tekliflere dayandırdığı belirtildi. Ürünlerin bir önceki sözleşmedeki fiyatları hesaba katılmadı. Fiyat teklifi alınan firmalardan üçü ihaleye davet edildi, bunlardan ikisi teklif verdi.
Sayıştay, eleştirinin hesaplama yönteminden çok, önceki alımların sözleşme fiyatlarının dikkate alınmamasına ve bunun sonucunda piyasa rayicini yansıtmayan bir maliyet oluşmasına yönelik olduğunu vurguladı. Fiyat teklifi veren firmalar dışında piyasadaki diğer firmaların davet edilmemesinin de rekabet ve eşit muamele ilkeleriyle bağdaşmadığı değerlendirildi.
Hangi tatlılarda ne kadar fiyat farkı görüldü?
Raporda, pazarlık usulüyle yapılan alımdaki birim fiyatlar sonraki tarihli açık ihale fiyatlarıyla karşılaştırıldı. Sayıştay'ın aktardığı kalemler şöyle:
- Tel kadayıf: 168 lira yerine 660 lira (3,9 kat)
- Trileçe: 225 lira yerine 660 lira (2,9 kat)
- Soğuk baklava: 506 lira yerine 1200 lira (2,4 kat)
- Şekerpare: 202 lira yerine 460 lira (2,3 kat)
- Sütlü nuriye: 506 lira yerine 900 lira (1,8 kat)
Şerbetli cevizli kadayıf için 2025 yılı ocak-şubat aylarında 300 lira, mayıs-aralık aylarında 370 lira ödenirken, pazarlık usulü alımda birim fiyat 572 lira oldu. Soğuk baklava ocak-şubatta 370 lira, mayıs-aralıkta 506 lira üzerinden alınmışken, pazarlık usulü alımda 1200 liradan temin edildi.
Alt yüklenici konusunda ne söyleniyor?
Sayıştay, sözleşmede alt yüklenici çalıştırılamayacağına dair açık hüküm bulunmasına rağmen işin fiilen bir önceki alımın da yüklenicisi olan firma eliyle yürütüldüğünü belirtti. Raporda, yüklenicinin sunduğu yetkili satıcı belgesinin bu firma tarafından düzenlendiği, teknik şartname gereği kullanılan aracın da aynı firmaya ait olduğu kaydedildi.
Sayıştay, tek sigortalı personel ve Muş merkezli yapıyla ürünleri fiilen üretip teslim etmenin mümkün olmadığı, işin esaslı kısmının alt yüklenici şirketçe yerine getirildiği sonucuna vardı. Aynı ürünlerin aynı firmadan, ancak daha yüksek bedelle temin edilmesine yol açıldığı da değerlendirmeye eklendi.
İBB savunmasında ne dedi?
Raporda yer verilen cevaba göre İBB, sürecin mevzuata uygun yürütüldüğünü açıkladı. Belediye, alımın ramazan ayı kapsamında iki aylık yapıldığını, ürünlerin yüzde 72'sinin tek kullanımlık plastik ambalajla istendiğini, açık ihalede bu oranın yüzde 5 ile sınırlı kaldığını belirtti.
İBB'ye göre pazarlık usulündeki ürünlerin yaklaşık yüzde 70'i porsiyonluk olarak ambalaj, etiket ve kolileme gerektirdi. Fiyat farkının asıl nedeninin ambalaj, işçilik ve lojistik maliyetleri olduğu savunuldu.
Soğuk baklava ve alt yüklenici konusunda İBB'nin cevabı neydi?
İBB, yüksek bedelli soğuk baklava kaleminin menülere dahil edilmediğini ifade etti. Alt yüklenici konusunda ise sözleşmede yasak bulunmakla birlikte işin tamamen başka bir firmaya devredildiğine dair somut tespit olmadığını, yüklenicinin ürünleri yetkili satıcı sıfatıyla temin ettiğini söyledi. Gıda sektöründe başka üreticilerden ürün alınmasının olağan olduğu, bunun alt yüklenicilik sayılamayacağı ve sevk irsaliyesi ile faturalarla belgelendiği de savunmada yer aldı.
Sayıştay İBB'nin savunmasını neden yeterli bulmadı?
Sayıştay, paketleme gerekçesinin fiyat farkını açıklamaya yetmediğini belirtti. Raporda 4 kalemin yüzde 72'sinin paketli, 3 kalemin tamamının paketli istendiği, sözleşmedeki kalan 14 kalemde ise bu zorunluluğun bulunmadığı kaydedildi. Paketleme zorunluluğu olmayan kalemlerde de pazarlık usulündeki fiyatların sonraki açık ihale fiyatlarından çok yüksek olduğu tespit edildi.
Soğuk baklava için Sayıştay, kalemin menüye dahil edilmediği savunmasına rağmen bu üründen 748,20 kilogram alındığını ve 897 bin 840 lira ödeme yapıldığını hatırlattı.
Sayıştay hangi önerilerde bulundu?
Raporun sonuç bölümünde, bundan sonraki alımlarda yaklaşık maliyetin mevzuatta belirtilen hususlar gözetilerek gerçekçi biçimde belirlenmesi istendi. Pazarlık usulü ihalelerde etkin rekabeti sağlayacak sayıda firmanın davet edilmesi, sözleşmede alt yüklenici yasağı varsa buna uyulması ve isteklilerin teknik kapasitelerinin ihale aşamasında titizlikle değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
