Yapay zeka destekli otonom silah sistemleri, insan denetimi olmadan kullanıldığında hem sivillere zarar verme hem de hesap verebilirlik açısından ciddi risk taşıyor. Stop Killer Robots (Katil Robotları Durdurun) Kampanyası Başkanı Peter Asaro, 6-7 Kasım'da İstanbul'da yapılan TRT World Forum kapsamında AA muhabirine konuştu. Asaro, bu sistemleri sınırlayacak uluslararası bir anlaşmaya ihtiyaç olduğunu söyledi.
Forum bu yıl "Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?" temasıyla düzenlendi. TRT'nin 2017'den bu yana yaptığı forum, dünyanın önde gelen isimlerini bir araya getiriyor.
Otonom silah sistemleri nedir?
Otonom silah sistemleri, hedef seçme ve ateş etme gibi işlevlerde insan müdahalesine sınırlı ölçüde ihtiyaç duyan ya da hiç duymayan sistemlerdir. Asaro'nun uyarısı, karar alma sürecinin tam olarak anlaşılamadığı yapay zeka sistemlerine odaklanıyor. Bu tür sistemlerde hatanın nedenini ve sorumlusunu belirlemek zorlaşıyor.
Yapay zeka ya da robot hatasıyla ölüm olursa hangi hukuk geçerli olur?
Asaro'ya göre bu, olayın sivil mi askeri mi olduğuna bağlı. Ölüme sivil bir robot ya da yapay zeka neden olduysa iç hukuk, ürün sorumluluğu ve ticaret hukuku kuralları devreye giriyor. Bu alanda şirketler ve mühendisler sorumlu tutulabilecek taraflar arasında yer alıyor.
Silahlı çatışmalarda ise uluslararası insancıl hukuk ve Cenevre Sözleşmeleri geçerli. Asaro, devletlerin güç kullanımı sonucu ortaya çıkan ölümlerden sorumlu tutulduğunu belirtti.
Askerler ve komutanlar bireysel olarak sorumlu tutulabilir mi?
Asaro, bazı durumlarda savaş suçu işleyen asker ve komutanların bireysel olarak sorumlu tutulabileceğini söyledi. Ancak bunun için suç işleme kastının ya da iradesinin kanıtlanması gerekiyor. Otonom sistemlerde bu kanıt çoğu zaman zor elde ediliyor.
Asaro, operatörlerin olayı beklemediklerini, sonuçlarını anlamadıklarını ya da öngöremediklerini ileri sürerek sorumluluktan kurtulabileceğini kaydetti. Bu nedenle askeri alanda hesap verilemeyen kararlar alınmasını "son derece tehlikeli" olarak niteledi.
Asaro neden ölüm kalım kararının makinelere bırakılmaması gerektiğini savunuyor?
Asaro'nun temel gerekçesi insan onuruna dayanıyor. Makinelerin insanlar hakkında ölüm kalım kararı vermesine izin verilirse insanın yalnızca bir "veri" olarak görüleceğini söyledi. Ona göre bu, insan hayatının değerini askeri gerekliliklere göre hesaplamak anlamına geliyor.
Asaro, bu kararların ancak insan hayatının kıymetini anlayan insanlar tarafından verilebileceğini savundu. Makinelerin hesaplama yapabildiğini ama bunu gerçekten kavrayamadığını söyledi. Böyle bir uygulamanın yalnızca kurbanlar için değil, herkes için insan hayatının değerini düşüreceğini ifade etti.
Gazze ve İran'da yapay zeka kullanımı hakkında ne söyledi?
Asaro, İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) ile ABD güçlerinin yapay zekayı hedef sayısını ciddi ölçüde artırmak için kullandığını ve bunun siviller üzerinde büyük etkisi olduğunu öne sürdü. Bu iddiaları kendi değerlendirmesi olarak aktardı.
İran'ın Minab kentindeki ilkokula yönelik saldırıyı da örnek gösterdi. Asaro'ya göre ABD ordusunun yapay zekayla oluşturduğu hedef listesindeki bilgiler eskiydi ve listeyi bir insanın incelemesi gerekirdi. Asaro, böyle bir protokol bulunmadığını ve 150'den fazla çocuğun öldürüldüğünü söyledi.
Minab saldırısında yapay zekanın rolü kesin mi?
Hayır, bu konu henüz kesinleşmiş değil. Yapılan taramada, saldırının 28 Şubat 2026'da gerçekleştiği ve ölü sayısının kaynağa göre yaklaşık 150 ile 175 arasında değiştiği görüldü. Hedefin eski istihbarat bilgisine dayandığı bildirildi. Yapay zekanın rolü ise resmî olarak doğrulanmış değil. ABD Kongresi'nde 120'den fazla Demokrat üyenin, hedefin belirlenmesinde Maven Smart System'in kullanılıp kullanılmadığını sorduğu aktarılıyor. Bir haberde ön incelemenin "insan hatasına" işaret ettiği belirtiliyor. Bu nedenle Asaro'nun açıklamaları, kendi değerlendirmesi olarak okunmalı.
Yapay zeka savaşın hızını ve şiddetini nasıl etkiler?
Asaro'ya göre bu sistemlerin büyütülüp yaygınlaştırılması savaşın hızını ve şiddetini muazzam ölçüde artıracak. Daha kısa sürede daha fazla hedef bombalanabilir hale gelecek. Asaro, bunun çatışmaların temelindeki sorunlara siyasi çözüm bulmayı ve barışa ulaşmayı zorlaştıracağını söyledi.
Otonom silahlara yönelik uluslararası düzenleme çalışmaları hangi aşamada?
Asaro, kampanyanın otonom silahları yasaklayıp denetim altına alacak bir anlaşma için 10 yılı aşkın süredir çalıştığını söyledi. BM Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi (CCW) bünyesinde tartışmaların başlatılmasında mesafe alındığını belirtti. Asaro'ya göre yaklaşık 1,5 hafta sonra, önümüzdeki yıl yeni bir anlaşma protokolü için müzakere yetkisi verilip verilmeyeceği oylanacak.
BM Cenevre Ofisi'nin takviminde CCW Yedinci Gözden Geçirme Konferansı'nın 16-20 Kasım 2026'da Cenevre'de yapılacağı görülüyor. Human Rights Watch'ın Eylül başındaki değerlendirmesine göre, hükümet uzmanları grubu bir nihai rapor taslağında uzlaştı. Müzakere yetkisi talebi için ise Stop Killer Robots, oybirliği sağlanamazsa oylama yolunun kullanılabileceğini belirtiyor. Bu yolda 65 veya daha fazla taraf devletin onayı gerekiyor.
Asaro, devletlerin müzakere yetkisi vermeme ihtimalinin de bulunduğunu söyledi. Bu nedenle yoğun lobi faaliyeti yürüttüklerini ifade etti. Dünya genelinde 300 sivil toplum kuruluşunu temsil ettiklerini belirten Asaro, devletler, diplomatlar, parlamentolar ve medyayla temas kurduklarını kaydetti.
