Rusya-Ukrayna Savaşı'nı sona erdirmeye yönelik diplomatik trafik Abu Dabi, Moskova ve Dublin hattında sürüyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, Abu Dabi'deki görüşmelerin ardından 12 Kasım'da Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile, aynı gün Dublin'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile bir araya geldi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Toğrul İsmayıl, Anadolu Ajansı için kaleme aldığı analizde bu temasların, tarafların ne kadar uzlaşabileceğinin sınandığı bir süreç olduğunu belirtti. Ancak barışın yaklaştığını söylemek için henüz erken olduğunu vurguladı.
Abu Dabi'de, Moskova'da ve Dublin'de ne oldu?
Witkoff'un açıklamasına göre ABD arabuluculuğundaki Abu Dabi görüşmeleri 10-11 Kasım'da yapılacaktı. Ardından Witkoff ve Kushner Moskova'ya geçerek Putin ile görüştü. Kyiv Independent'ın haberine göre heyet, aynı akşam Dublin'de Zelenskiy ile bir araya geldi. Şu ana kadar savaşın sona ermesine dair açıklanmış bir anlaşma bulunmuyor.
Abu Dabi görüşmelerinde hangi konular masadaydı?
İsmayıl'ın analizine göre gündemde ateşkesin şartları, toprak meselesi, savaş esirlerinin değişimi, Ukrayna'ya verilecek güvenlik garantileri ve savaş sonrası güvenlik düzeni vardı. Esir değişiminde ilerleme sağlandığını belirten İsmayıl, bu tür insani adımların taraflar arasında sınırlı da olsa güven oluşturabileceğini söyledi. Ancak insani konulardaki uzlaşmanın siyasi anlaşmayla karıştırılmaması gerektiğini ekledi.
Müzakerelerin en zor başlığı ne?
İsmayıl, Donbas ve Rusya'nın kontrolündeki diğer Ukrayna topraklarının statüsünü en zor başlıklardan biri olarak gösteriyor. Moskova mevcut kazanımlarının tanınmasını isterken Kiev, uluslararası hukuk ve toprak bütünlüğü çerçevesinde hareket ediyor. Analize göre bu mesafe, temasların neden henüz kapsamlı bir anlaşmaya dönüşmediğini açıklıyor.
Rusya ve Ukrayna'nın güvenlik beklentileri neden çelişiyor?
İsmayıl'a göre Rusya, NATO'nun genişlemesini, Ukrayna'nın gelecekteki askeri konumunu ve Avrupa güvenlik mimarisini müzakerelerin ayrılmaz parçası olarak görüyor. Moskova, Ukrayna'nın Batı güvenlik sistemine dahil olmasını engelleyecek düzenlemeler istiyor. Kiev ise yeni bir saldırıya karşı somut güvence talep ediyor.
Akademisyen, güvenlik garantilerinin siyasi beyanlarla sınırlı kalmaması, gerektiğinde işletilebilecek mekanizmalarla desteklenmesi gerektiğini savunuyor. Aksi halde bugünkü bir ateşkesin ileride yeni bir çatışmanın başlangıcına dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.
ABD'nin iki tarafla ayrı ayrı görüşmesi ne anlama geliyor?
İsmayıl, Washington'ın Putin'le yapılan görüşmenin değerlendirmelerini Kiev'le paylaşarak tarafların pozisyonlarını yaklaştırmaya çalıştığını belirtiyor. Bu yöntemin ABD'nin arabulucu rolünü güçlendirdiğini ve müzakere dinamiklerini yönlendirme imkanı verdiğini söylüyor. Yine de iki tarafla ayrı ayrı görüşebilmenin, tarafların temel taleplerinden vazgeçmeye hazır olduğu anlamına gelmediğini ekliyor.
Avrupa müzakere sürecinde nerede duruyor?
Avrupa'nın sürece dahil edilmesi, analizde yeni aşamanın en önemli unsurlarından biri olarak değerlendiriliyor. İsmayıl'a göre Avrupa'nın savunma kapasitesi, NATO'nun geleceği, enerji güvenliği ve Rusya ile ilişkilerin yeniden tanımlanması olası bir anlaşmanın uzun vadeli sonuçlarını belirleyecek. Avrupa'nın masada yer almasının, kurulacak düzenin meşruiyeti ve sürdürülebilirliği açısından da gerekli olduğunu vurguluyor.
Trump yönetimi nasıl bir sınavla karşı karşıya?
İsmayıl'a göre Washington hem Rusya ile doğrudan diyaloğu sürdürmek hem de Ukrayna'nın egemenliğini ve güvenlik kaygılarını gözetmek zorunda. Bu dengenin kurulamaması halinde arabuluculuk girişimi kısa vadeli bir temasın ötesine geçemeyebilir. Rusya'nın talepleri ile Ukrayna'nın kabul edebileceği koşullar arasındaki mesafenin kapanması ise yalnızca Washington'ın kapasitesine değil, tarafların siyasi iradesine de bağlı.
Savaşın bitmesi kalıcı barış anlamına gelir mi?
İsmayıl'a göre Ukrayna'da savaşın sona ermesi ile Avrupa'da kalıcı barışın kurulması aynı şey değil. Gerçek barışın, Ukrayna'nın egemenliğini, Rusya'nın güvenlik kaygılarını ve Avrupa'nın istikrarını birlikte ele alan bir siyasi çerçeveyi gerektirdiğini belirtiyor. Analiz, asıl meselenin masada kimin kazandığı değil, kurulacak düzenin yeni bir savaşı önleyip önleyemeyeceği olduğunu söylüyor.
