ABD'deki Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi'nden araştırmacılar, Alzheimer ve benzeri hastalıklarda beyne zarar veren bağışıklık hücrelerinin talimatlarını beynin dışındaki lenf düğümlerinden aldığını farelerde ortaya koydu. Ekip, bu talimatların engellenmesiyle sinir hücrelerindeki yıkımın belirgin şekilde azaldığını da gösterdi. Nature Neuroscience dergisinde 3 Eylül'de yayımlanan çalışma, beyin hasarının kökeninin kısmen merkezî sinir sisteminin dışında olabileceğine işaret ediyor.
Araştırma ne buldu?
Alzheimer hastalarının beyninde, normalde vücudu enfeksiyonlara karşı koruyan bağışıklık hücreleri sağlıklı beyinlere göre çok daha yüksek düzeyde bulunuyor. Bu hücrelerin hasara katkıda bulunduğu biliniyordu, ancak nereden geldikleri ve beyinde birikmeye nasıl yönlendirildikleri bilinmiyordu. Yeni çalışma, bu sürecin lenf düğümlerinde başladığını gösteriyor.
T hücreleri ve dendritik hücreler nedir?
T hücreleri, bağışıklık sisteminin hedef hücrelere saldıran askerleri olarak biliniyor. Bazı T hücreleri, hangi hedefe saldıracaklarını öğrenmek için dendritik hücre adı verilen yardımcı bağışıklık hücrelerine ihtiyaç duyuyor. Araştırmanın odağındaki "klasik tip 1 dendritik hücreler" (cDC1) ise beyinde çok az sayıda bulunuyor. Bu durum, araştırmacıları hücrelerin kaynağını beyin dışında aramaya yöneltti.
Farelerde ne oldu?
Beyinlerinde normalde tau yumakları ve sinir hücresi kaybı gelişen farelerde, lenf düğümleri ve diğer bölgelerdeki dendritik hücreler ortadan kaldırıldığında beyindeki T hücresi artışı, özellikle CD8 T hücrelerindeki artış ve buna bağlı beyin hasarı ortadan kalktı. Dergide yayımlanan özete göre bu farelerde beyin iltihabının göstergesi olan destek hücresi aktivasyonu da azaldı.
Tau yumakları azalmadan hafıza nasıl korundu?
Çalışmanın en dikkat çekici sonucu bu oldu: Beyindeki tau yumaklarının miktarı değişmemesine rağmen fareler bilişsel yeteneklerini korudu. Araştırmacılara göre bu bulgu, T hücrelerinin faaliyetini durdurmanın Alzheimer'daki bilişsel gerilemeyi yavaşlatabileceğini düşündürüyor. Başka bir ifadeyle, hasarın asıl sorumlusu yalnızca tau yumakları değil, bağışıklık sisteminin bunlara verdiği yanlış tepki de olabilir.
Bağışıklık sinyalini ne tetikliyor?
Bu sorunun cevabı henüz bilinmiyor. Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. David Holtzman, dendritik hücrelerin T hücrelerini harekete geçiren tetikleyicinin tam olarak belirlenmediğini, ancak tau hasarına uğrayan beyin hücrelerinden salınan maddelerin boyundaki lenf düğümlerine ulaşmasının muhtemel olduğunu belirtiyor.
Bu bulgu tedaviyi nasıl etkileyebilir?
Nörolojik hastalıkların tedavisindeki en büyük engellerden biri, ilaçların beyni koruyan kan-beyin bariyerini aşmasının zor olması. Hedef lenf düğümlerinde olduğu için, gelecekte geliştirilecek tedavilerin doğrudan beyne ulaşması gerekmeyebilir. Araştırmacılar, T hücrelerini etkileyen ve başka hastalıklarda onaylı olan pek çok tedavinin nörodejeneratif hastalıklarda henüz denenmediğine dikkat çekiyor.
Tedavi insanlarda ne zaman denenebilir?
Bulgular şimdilik yalnızca fare modellerine dayanıyor. Farelerde gösterilen koruma etkisinin insanlarda da görülüp görülmeyeceği bilinmiyor. İnsan çalışmalarına yönelik bir takvim de açıklanmış değil. Alzheimer tedavisi ve belirtileriyle ilgili kararlar için mutlaka nöroloji uzmanına danışılmalı.
