Türkiye'de yaklaşık 10 milyon kişi diyabetle yaşıyor ve bunların 4,37 milyonu hastalığının farkında değil. Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Klinik Sorumlusu Doç. Dr. Murat Akarsu, 14 Kasım Dünya Diyabet Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, diyabetin Türkiye'de giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu olduğunu söyledi. Akarsu, Uluslararası Diyabet Federasyonunun (IDF) 2025 yılı verilerine dayanarak konuştu.
Türkiye'de kaç kişi diyabet hastası?
Akarsu'nun aktardığı IDF 2025 verilerine göre 20-79 yaş arasındaki yaklaşık 10 milyon kişi Türkiye'de diyabetle yaşıyor. Bu sayı erişkin nüfusun yüzde 16-17'sine karşılık geliyor. Türkiye'de 2010'da yapılan TURDEP-II çalışmasında erişkinlerde diyabet sıklığı yüzde 13,7 olarak belirlenmişti.
Avrupa Birliği ülkelerinde ise diyabet sıklığının ortalaması yüzde 9,8. Akarsu, bu tabloya dayanarak Türkiye'nin uluslararası ölçekte diyabet yükü yüksek ülkeler arasında yer aldığını belirtti.
Diyabet hastası olduğunu bilmeyen kaç kişi var?
IDF verilerine göre diyabetli erişkinlerin yaklaşık yüzde 45,5'i hastalığının tam olarak farkında değil. Akarsu, bu oranın yaklaşık 4,37 milyon kişiye denk geldiğini açıkladı. Tip 2 diyabet uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebildiği için bazı hastalarda hastalık ilk kez göz muayenesi, böbrek fonksiyon testleri veya başka bir nedenle yapılan kan tetkikleri sırasında fark ediliyor.
Türkiye'de diyabet neden yaygınlaşıyor?
Akarsu'ya göre bunun nedeni toplumun yaşam biçimindeki değişim. Geleneksel olarak daha hareketli olan yaşamın yerini masa başı çalışma, motorlu ulaşım, hazır gıda tüketimi ve azalan fiziksel aktivite aldı. Akarsu, Türk mutfağının sebze, baklagil, yoğurt, tam tahıl ve zeytinyağı gibi sağlıklı besinler açısından avantajlı olduğunu söyledi. Ona göre son yıllarda beyaz ekmek, rafine un ürünleri, pirinç pilavı, hamur işleri, şekerli içecekler ve paketli atıştırmalıkların tüketiminin artması metabolik riskleri yükseltti.
Büyükşehirlerde uzun işe gidiş-geliş süreleri, düzensiz çalışma saatleri ve güvenli yürüyüş alanlarının yetersizliği de fiziksel aktiviteyi zorlaştırıyor. Akarsu, diyabetin yalnızca kişinin ne yediği ya da ne kadar spor yaptığıyla açıklanamayacağını, ekonomik koşulların, eğitim düzeyinin, yaşanılan çevrenin ve çalışma şartlarının da etkili olduğunu ifade etti.
Diyabet çocukluk çağında başlayabilir mi?
Akarsu, diyabetin yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık olduğu düşüncesinin geçerliliğini yitirdiğini söyledi. Özellikle tip 2 diyabet ergenlik ve genç erişkinlik dönemlerinde daha sık görülmeye başladı. Çocukluk çağı obezitesindeki artış bu açıdan önemli bir sorun. Ekran karşısında geçirilen sürenin artması, fiziksel oyun alanlarının azalması, hazır gıda ve şekerli içecek tüketimi obezite riskini yükseltiyor.
Genç yaşta başlayan tip 2 diyabette kişinin yüksek kan şekerine maruz kaldığı toplam süre uzuyor. Akarsu, bu durumda böbrek, göz, sinir ve kalp-damar komplikasyonlarının gelişme riskinin arttığını belirtti ve "Diyabetle mücadele çocukluk çağında başlamalıdır." dedi.
Diyabetin belirtileri nelerdir?
Akarsu'nun sıraladığı belirtiler şunlar:
- Çok su içme
- Sık idrara çıkma
- Ağız kuruluğu
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Halsizlik ve yorgunluk
- Bulanık görme
- Yaraların geç iyileşmesi
Akarsu, bu şikâyetlerin ortaya çıkmasının beklenmemesi gerektiğini vurguladı.
Kimler diyabet açısından değerlendirilmeli?
Akarsu'ya göre 40 yaş ve üzerindeki bireyler, fazla kilolu veya obez kişiler, birinci derece yakınlarında diyabet bulunanlar ile hipertansiyon ve kan yağları yüksekliği olanlar diyabet açısından değerlendirilmeli. Değerlendirme için bir sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.
Diyabetin komplikasyonları nelerdir?
Akarsu, diyabetin yalnızca kan şekerinin yükselmesiyle sınırlı olmadığını, uzun süreli yüksek kan şekerinin hemen her organı etkileyebilen sistemik bir metabolik hastalık olduğunu söyledi. Kontrolsüz diyabette gözde görme kaybı, kronik böbrek hastalığı ve böbrek yetmezliği, sinir sisteminde uyuşma, yanma ve duyu kaybı görülebiliyor. Kalp krizi, inme, ayak yaraları, enfeksiyon ve bazı durumlarda uzuv kaybı da ciddi sonuçlar arasında.
Diyabetik nöropati nedeniyle özellikle ayaklarda uyuşma, yanma ve karıncalanma görülebiliyor. Hastalar ayaklarındaki yara ya da travmayı fark etmeyebiliyor. Komplikasyonlar hastaların çalışma hayatından uzaklaşmasına ve bağımsız yaşam becerilerini kaybetmesine de yol açabiliyor. Akarsu, tedavide temel hedefin yalnızca HbA1c değerini düşürmek olmadığını, kalp, böbrek, göz, sinir ve damar sağlığını uzun yıllar korumak gerektiğini belirtti.
Tip 2 diyabetten korunmak mümkün mü?
Akarsu, yüksek riskli bireylerde yaşam tarzı değişiklikleriyle hastalığın gelişme riskinin yaklaşık yüzde 58 azaltılabildiğini bildirdi. Bu kapsamda başlangıç vücut ağırlığının yüzde 7'sinin verilmesi ve haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapılması hedefleniyor. Akarsu ayrıca tam tahıllı ürünler, sebze ve baklagillerin tüketilmesini, şekerli içecekler ile işlenmiş gıda tüketiminin azaltılmasını önerdi. Kişiye özel beslenme ve egzersiz planı için hekime danışılmalı.
Diyabet tedavisinde hangi gelişmeler yaşanıyor?
Akarsu, son yıllarda tedavide önemli gelişmeler olduğunu söyledi. Yeni nesil ilaçlar kan şekerini kontrol etmenin yanı sıra kalp ve böbrek sağlığının korunmasına da katkı sağlayabiliyor. Sürekli glikoz ölçüm sistemleri ve yapay pankreas teknolojileri kan şekeri takibini kolaylaştırıyor. Akarsu'ya göre bu teknolojiler özellikle tip 1 diyabetli hastalarda kan şekeri kontrolünü iyileştirerek hipoglisemi riskini azaltabiliyor. İlaç ve tedavi kararları hekim tarafından veriliyor.
