Sakarya'da yaşayan resim öğretmeni Selman Temiz, evinin bir odasında kurduğu atölyede asırlık matbu ve yazma eserleri cilt sanatı çalışmalarıyla restore ediyor. 52 yaşındaki Temiz, dokuz yıldır sürdürdüğü bu çalışmalarla geçmiş ile gelecek arasında köprü kurduğunu söylüyor. Anadolu Ajansı'na konuşan Temiz, bu sanatı başkalarına da öğretmeyi amaçladığını belirtti.
Selman Temiz kimdir?
Selman Temiz, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi'nden 1997'de mezun oldu. Mezuniyetinin ardından Niğde'de resim öğretmeni olarak göreve başladı. 1999 Marmara Depremi'nden sonra Sakarya'ya tayini çıktı ve halen Sakarya Cevat Ayhan Fen Lisesi'nde resim öğretmenliği yapıyor.
Selman Temiz cilt sanatıyla nasıl tanıştı?
Temiz, geleneksel sanatlarla öğrencilik yıllarında tezhip dersleri sayesinde tanıştı. Sakarya'da 2007'de hattat Mehmet Memiş'ten hat dersi aldı. Cilt sanatına yönelmesi ise 2017'de Geleneksel Sanatlar İhtisas Merkezi'nde İslam Seçen'in verdiği cilt dersiyle oldu. Sonrasında bu alandaki çalışmalarını cilt ustaları Burak Kara ve Gürcan Mavili ile sürdürdü.
Sanatçı Tanıtım Kartı nedir?
Kültür ve Turizm Bakanlığı, yok olma tehlikesi altındaki geleneksel sanatları icra eden "Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcıları"na Sanatçı Tanıtım Kartı veriyor. Temiz bu karta 2023 yılında sahip oldu. Atölyesinde dokuz yılda çok sayıda matbu ve yazma eseri restore etti.
Asırlık eserler nasıl restore ediliyor?
Temiz'e göre restorasyon, eserin yalnızca onarılmasından ibaret değil. Her kitabın ölçüsü, biçimi ve motifleri birbirinden farklı. Eser onarım gerektiriyorsa dönemin sanatçısının nasıl çalıştığını düşünmek, hangi malzemeyi, motifi ve deseni kullandığını analiz etmek gerekiyor.
Temiz, bu sürecin hiçbir aşamasının atlanmaması gerektiğini vurguluyor. Sanatçının o anki ruh halinin veya elindeki malzemenin eserin şeklini belirlediğini de ekliyor.
Eski bir esere dokunmak ne hissettiriyor?
Temiz, 400-500 yıllık eserlerin günümüze ulaşmasının kendisine "tarihe yolculuk" gibi hissettirdiğini söylüyor. Hicri 670 (yaklaşık 1271-1272) yılına ait bir esere dokunduğunu, bunun Selçuklu dönemine denk geldiğini aktarıyor. Temiz şu sözleri kullandı:
"Kimlerin elinden geçti bu kitap, kimler dokundu ve faydalandı? Hep bunları düşünüyorsunuz aslında."
Cilt sanatı neden bu kadar sabır istiyor?
Temiz, cilt sanatının diğer sanat dallarından daha fazla sabır gerektirdiğini belirtiyor. Aşamaların birbirinden farklı olduğunu, ince detaylarla uzun uzun çalışmak gerektiğini söylüyor. Bir kitabın yeniden oluşturulmasının haftalar sürebildiğini de ekliyor. Temiz'e göre bu uzun emek, sanatçıya "manevi bir yolculuk" da yaptırıyor.
Selman Temiz bu sanatı nasıl aktarıyor?
Temiz, bu sanatları kendisinin öğrendiğini ama asıl amacının başkalarına öğretmek olduğunu söylüyor. İlgi duyan arkadaşlarını zaman zaman atölyesine davet ediyor. Lisedeki 10. sınıf öğrencilerine de geleneksel sanatlar üzerine, özellikle cilt konusunda başlangıç çalışmaları yaptırıyor. Öğrencilerinden birinin bu sanatı sevip öğrenmek istemesini umuyor.
