ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik saldırıları "şimdilik" yeniden başlatmak istemediği iddia edildi. The Washington Post'un haberine göre, ismi açıklanmayan bir ABD'li yetkili, Trump'ın bu aşamada yeni bir askeri harekata sıcak bakmadığını söyledi. Müzakerelerden haberdar başka bir yetkili ise iki ülke arasındaki görüşmelerin son haftalarda ılımlı biçimde ilerlediğini belirtti. Yetkililerin ifadeleri bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.
Trump İran'a yeniden saldıracak mı?
Washington Post'a konuşan yetkiliye göre Trump saldırıları şimdilik yeniden başlatmak istemiyor. "Şimdilik" ifadesi, kararın kalıcı olmadığını ve askeri seçeneğin masada durduğunu gösteriyor. Yetkilinin kimliği paylaşılmadığı için iddia, resmî bir açıklama olarak değil, yetkili kaynaklı bir bilgi olarak değerlendirilmeli.
Trump ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun son günlerdeki açıklamaları da benzer bir çizgide. CBS News'in aktardığına göre Trump 9 Kasım'da savaşın askeri açıdan "fiilen bittiğini" söyledi ve yeni saldırıları "çok düşük ihtimal" olarak niteledi. ABD güçlerinin hazır beklediğini de ekledi.
Müzakerelerde son durum ne?
Yetkililerden biri, görüşmelerin son haftalarda ılımlı bir ilerleme kaydettiğini ifade etti. Aynı yetkili, İran tarafının nükleer konusunu ele almayı kabul ettiğini savundu. ABD tarafının da İran'ın ekonomik teşvik talebine görüşmeye açık olduğunu öne sürdü.
Ancak kamuoyuna yansıyan açıklamalar, bu iyimser tabloyla tam örtüşmüyor. CBS News'e göre Rubio 8 Kasım'da tarafların "atılımın eşiğinde" olmadığını söylemiş, İran'ın taleplerini kabul edilemez bulmuştu. 10 Kasım'da ise İran'ın şartlarını "absürt" olarak niteledi.
İran'ın nükleer konusundaki açık tutumu ne?
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi'nin açıklamalarına göre Tahran, olası bir anlaşmanın uygulama süresini yedi günden iki güne indirmeyi önerdi. Bekayi, anlaşmanın haziran ayındaki mutabakatın temel şartlarını içermesi gerektiğini söyledi.
CBS News'in aktardığına göre İran, nükleer görüşmelerin ancak çatışmalar ve tehditler sona erdikten sonra başlayabileceğini savunuyor. Tahran'ın, yeniden izleme faaliyetini ya da yüksek zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılmasını kabul ettiği bildirilmedi. Yetkilinin "nükleer konuyu ele almayı kabul etti" iddiası bu nedenle ihtiyatla okunmalı.
İran ekonomik teşvik olarak ne istiyor?
AP kaynaklı habere göre Tahran, nükleer programını görüşmeden önce ABD'nin ablukayı ve yaptırımları kaldırmasını, dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını, savaş zararları için tazminat ödenmesini ve bölgedeki çatışmaların sona ermesini istiyor. İran'ın petrol ve doğal gaz satışlarına yönelik yaptırımların kaldırılması da talepler arasında yer alıyor.
ABD'li yetkilinin "ekonomik teşvik talebine açığız" yönündeki ifadesinin hangi kalemleri kapsadığı ise belli değil.
ABD neden askeri yerine ekonomik baskıyı öne çıkarıyor?
Rubio, 10 Kasım'da Paris'te düzenlenen G7 dışişleri bakanları toplantısında ekonomik baskı kampanyasının "yıkıcı" olduğunu, bu nedenle şu aşamada büyük çaplı muharebe operasyonuna ihtiyaç bulunmadığını söyledi. Rubio, İran'ın "kırmızı çizgileri" aşması halinde ABD ordusunun hazır olduğunu ve Tahran'ın "ağır bir bedel" ödeyeceğini de ekledi. CBS News'e göre Avrupalı G7 üyeleri Rubio'dan yeni bir tırmanıştan kaçınmasını istedi.
ABD donanması İran limanlarına yönelik ablukayı sürdürüyor. CENTCOM, 7 Kasım'da ablukayı kara yollarına ve Hazar Denizi'ne genişletmeyi amaçlayan "Task Force Iron Gate" adlı yapıyı duyurdu. Hürmüz Boğazı'ndaki kapanıklar ise bazı ülkelerin ekonomilerini olumsuz etkiliyor.
Arabulucular sürece nasıl dahil oluyor?
Körfez ülkeleri Washington ile Tahran arasında arabuluculuk çabalarını artırdı. CBS News'e göre Trump, 9 Kasım'daki "olumlu ivme" açıklamasını Katar Başbakanı ile görüşmesinin ardından yaptı. Buna karşılık bir BAE danışmanı, kapsamlı bir uzlaşmanın uzun süre mümkün olmadığını söyledi. AP kaynaklı habere göre ortada resmî bir ateşkes anlaşması da bulunmuyor.
