Kalp krizi ve inmenin temel nedeni olan damar sertliği, sanılandan çok daha genç yaşlarda ve hiçbir belirti vermeden başlıyor. Danimarka ve İspanya'da yürütülen ve 16 bin 808 yetişkinin gelişmiş görüntüleme yöntemleriyle incelendiği REACT araştırması, 30 yaşın altındaki her 13 kişiden birinin atardamarlarında plak oluştuğunu ortaya koydu. Katılımcıların yarısından fazlasında ise fark edilmeden ilerleyen damar sertliği tespit edildi.
REACT araştırması ne buldu?
Araştırmada, bilinen herhangi bir kalp-damar hastalığı bulunmayan katılımcıların yüzde 57,1'inde sessiz damar sertliği (ateroskleroz) saptandı. 30 yaşın altındaki genç yetişkinlerin yüzde 7,7'sinde, yani yaklaşık her 13 kişiden birinde atardamar plağı bulundu.
Araştırma nasıl yapıldı?
Kopenhag Üniversitesi Rigshospitalet'ten Prof. Dr. Henning Bundgaard ile İspanya Ulusal Kardiyovasküler Araştırma Merkezi'nden (CNIC) Dr. Borja Ibáñez'in yürüttüğü araştırmaya, 18-70 yaş arası 16 bin 808 yetişkin katıldı. Katılımcıların üç ana damar bölgesi tarandı: kalbi besleyen koroner damarlar, boyundaki şah damarları ve bacaktaki atardamarlar. Koroner damarlar bilgisayarlı tomografik anjiyografiyle, boyun ve bacak damarları ise üç boyutlu ultrasonla incelendi.
Damar sertliği hangi yaşta ne kadar yaygın?
18-29 yaş grubunda erkeklerin yüzde 8,7'sinde, kadınların ise yüzde 6,7'sinde plak tespit edildi. Hastalığın yaygınlığı yaş ilerledikçe hızla arttı ve 60-70 yaş grubunda yüzde 90'a ulaştı. Başka bir ifadeyle, bu yaş grubundaki neredeyse her 10 kişiden 9'unda belirti vermeyen damar sertliği bulunuyor.
Erkekler ve kadınlar arasında fark var mı?
Evet. Araştırmaya göre erkeklerde damar sertliği, kadınlara göre 5 ila 10 yıl daha erken hızlanıyor. Kadınlarda ise plak oluşumundaki en keskin artış, menopoz dönemine denk gelen 40-60 yaş aralığında yaşanıyor. Genç yaşlarda oluşan plakların ise çoğunlukla tek bir damar bölgesiyle sınırlı kaldığı belirlendi.
Klasik risk hesaplamaları neden yetersiz kalıyor?
Doktorların kalp-damar hastalığı riskini tahmin etmek için kullandığı SCORE2 gibi hesaplama yöntemleri; yaş, tansiyon, kolesterol ve sigara kullanımı gibi etkenlere dayanıyor. Ancak REACT bulguları, bu hesaplamalarda düşük riskli görünen birçok kişinin damarlarında aslında ilerlemiş plak bulunduğunu gösterdi. Uzmanlar, taşınabilir ultrason cihazlarıyla boyun ve bacak damarlarının taranmasının, kalp damarlarının durumunu öngörmede pratik bir ön tarama yöntemi olabileceğini belirtiyor.
Damar sertliği neden bu kadar tehlikeli?
Damar sertliği, dünya genelinde her yıl yaklaşık 20 milyon kişinin ölümüne yol açan kalp-damar hastalıklarının temel nedeni. Damar duvarlarında biriken plaklar, damarı daraltarak ya da yırtılarak kan akışını engelliyor ve kalp krizi ile inme gibi ani ve ölümcül tablolara neden olabiliyor.
Araştırmada sırada ne var?
Novo Nordisk Vakfı'nın ilk aşama için 23 milyon avro (yaklaşık 25,6 milyon dolar) destek sağladığı araştırmanın ikinci aşaması REACT-PROTECT'e geçilecek. 2027-2032 yıllarında yapılacak geniş kapsamlı klinik denemelerde, görüntülemeye dayalı kişiye özel tedavilerin kalp krizi ve inmeyi azaltmadaki etkisi test edilecek. Araştırma ekibi, sonuçların farklı toplumlarda da geçerliliğini sınamak için Hindistan, Singapur, Tanzanya ve Meksika'daki merkezlerle de iş birliği başlattı. Kalp-damar sağlığıyla ilgili tarama ve risk değerlendirmesi için mutlaka hekime danışılmalı.
