Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Özbekistan ile ikili ticaret hedefinin 10 milyar dolar, Kazakistan ile belirlenen ticaret hacmi hedefinin ise 15 milyar dolar olduğunu açıkladı. Bolat, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi'ne ilişkin AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, Türkiye ile Özbekistan arasındaki ticaretin 2025'te 3,1 milyar dolar olduğunu da hatırlattı.
Bolat'a göre zirvede ekonomik bütünleşme, Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru'nun geliştirilmesi, Türk Yatırım Fonu'nun daha etkin kullanılması, dijital ticaret ve üye ülkeler arasındaki ticaret engellerinin azaltılması öne çıktı. Bakan, Türkiye'nin dönem başkanlığı süresince bu alanlardaki kararların takibine özen göstereceklerini söyledi.
Özbekistan ile ticaret hedefi nedir?
Hedef, iki ülkenin cumhurbaşkanlarınca belirlenen 10 milyar dolarlık ikili ticaret hacmi. Bolat, 2025'te 3,1 milyar dolar olan ticaretin bu seviyeye çıkmasına, zirvede imzalanan belgelerin katkı sağlayacağını belirtti.
Bu kapsamda Tercihli Ticaret Anlaşması'nın taviz listelerine ilave ürünler ekleyen ve anlaşmanın kapsamını genişleten protokol imzalandı. Ayrıca iki ülke cumhurbaşkanları, "İş Dünyasının Desteklenmesine Dair Yüksek Düzeyli Konseyin Kurulması"na ilişkin anlaşmayı da imzaladı.
Kazakistan ile ticaret hedefi nedir?
Kazakistan için belirlenen hedef 15 milyar dolarlık ticaret hacmi. Bolat, görüşmelerde bu hedefe en kısa sürede ulaşılmasının ortak öncelik olarak vurgulandığını söyledi. Bakan, zirve sonuçlarının Özbekistan ile kapsamlı stratejik ortaklık, Kazakistan ile geliştirilmiş stratejik ortaklık düzeyindeki ilişkilerin ekonomik boyutunu güçlendirmesini beklediklerini ifade etti.
Gümrük işlemleri nasıl hızlanacak?
Özbekistan ile imzalanan "Ülke Sınırlarından Geçen Taşıtlar ve Eşyalara Dair Ön Bilgi Değişimine İlişkin Protokolün Tadiline İlişkin Ek Protokol", taşıt ve eşyalara ilişkin verilerin gümrük idareleri arasında önceden ve elektronik ortamda paylaşılmasını sağlayacak. Bolat'a göre amaç, gümrük işlemlerini hızlandırmak ve sınır kapılarındaki bekleme sürelerini kısaltmak. İkili ve transit ticaretin daha hızlı ve güvenli yürütülmesi de hedefleniyor.
Kazakistan ile ise gümrük idareleri arasında bilgi değişimi ve gümrük kontrol prosedürlerinin basitleştirilmesine ilişkin anlaşma imzalandı. Geçiş belgelerinde kotaların artırılması ve elektronik geçiş belgesine geçilmesi için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yürüttüğü Kara Ulaştırması Karma Komisyonu toplantılarında çalışmalar sürüyor.
Kağıtsız ticaret için neler yapılıyor?
Bolat, Basitleştirilmiş Gümrük Hattı, elektronik izin (e-Permit), elektronik taşıma senedi (e-CMR) ve dijital tır alanlarında çalışmalar yürüttüklerini söyledi. Türkiye ve Özbekistan, "TDT Dijital Ekonomi Ortaklık Anlaşması"nın iç onay süreçlerini tamamladı. Anlaşma, tüm tarafların onayının ardından yürürlüğe girecek. Yürürlüğe girmesiyle kağıtsız ticaret, elektronik faturalandırma ve elektronik imza gibi konularda ortak kurallar uygulanacak.
Türk müteahhitler bu ülkelerde kaç proje üstlendi?
Bakan Bolat'ın verdiği rakamlara göre Türk müteahhitler Kazakistan'da toplam değeri 30 milyar doları aşan 550 projeye imza attı. Özbekistan'da ise toplam değeri 9,5 milyar doları aşan 333 proje üstlendiler.
Bolat, Karma Ekonomik Komisyon (KEK) mekanizmaları ve Özbekistan ile yeni kurulan Yüksek Düzeyli Konsey aracılığıyla ticari ve ekonomik ilişkilerin yanı sıra yatırım ilişkilerini de derinleştirmeyi amaçladıklarını söyledi.
Yüksek Düzeyli Konsey ne yapacak?
Konsey, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ile Özbekistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı'nın eş başkanlığında düzenli olarak toplanacak. Bolat'ın açıklamasına göre amaç, ortak ticaret ve yatırım projelerine ivme kazandırmak, kamu kurumları ile iş dünyası kuruluşları arasındaki işbirliğini güçlendirmek.
Önümüzdeki dönemde hangi ziyaret ve toplantılar yapılacak?
Bolat'ın verdiği takvim şöyle:
- Cevdet Yılmaz, kasım ayında iş insanlarıyla Özbekistan'ı ziyaret edecek.
- Türkiye-Özbekistan KEK 9. Dönem Toplantısı 24 Aralık'ta Türkiye'de yapılacak. Toplantıda imzalanacak Eylem Planı'nın yanı sıra bir iş forumu da planlanıyor.
- Kazakistan ile nisan ayında Astana'da yapılan KEK 14. Dönem Toplantısı'nda alınan kararların uygulaması takip ediliyor.
- Kazakistan ile imzalanan KEK Eylem Planı kapsamında Kazakistan'a bir müteahhitlik heyeti düzenlenmesi planlanıyor. Hafif sanayi dahil ortak yatırım projelerinin imkanları da değerlendirilecek.
- Özbekistan ile imzalanan KEK Eylem Planı kapsamında özel sektörün çatı kuruluşları karşılıklı heyet ziyaretleri düzenleyecek.
Hazar Geçişli Doğu-Batı Orta Koridoru neden önemli?
Bolat'a göre Orta Koridor, Asya ile Avrupa arasında Kuzey Koridoru'na kıyasla daha kısa ve daha güvenli bir ticaret yolu sunuyor. Bakan, vizyonlarının demir yolları, limanlar, kara yolu bağlantıları ve gümrük sistemlerinin birbirini tamamlayacak şekilde geliştirilmesiyle koridoru bütünleşik bir ekonomik sisteme dönüştürmek olduğunu söyledi. Kazakistan ve Özbekistan'ı bu yapının temel ortakları arasında gösterdi.
Koridor üzerindeki ülkelerle taşıma tarifelerinin uyumlaştırılması ve sınır geçişlerinin hızlandırılması yönündeki işbirliğine önem verdiklerini belirten Bolat, Türkiye-Azerbaycan-Özbekistan üçlü mekanizmasını ve Çin-Kırgızistan-Özbekistan demir yolunu da koridora yeni yük akışı kazandırabilecek projeler arasında saydı. Orta Koridor'un, Türkiye'nin TDT dönem başkanlığı süresince de öncelikli başlıklar arasında kalacağını ifade etti.
