Yeditepe Üniversitesi araştırmacılarının geliştirdiği yeni antiviral bileşik, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından "Altın Madalya" ile ödüllendirildi. Üniversitenin açıklamasına göre bileşik, laboratuvar çalışmalarında dört farklı virüs modeline karşı yüzde 99,99 düzeyinde antiviral etkinlik gösterdi.
Ödüllü buluşun adı ne?
Ödüle layık görülen buluşun başlığı "Yeni Morfolin Schiff Bazı ve Viral Patojenlerin Neden Olduğu Hastalıklarda Kullanımı". Yeni sentezlenen morfolin Schiff bazı bileşiği, geniş spektrumlu antiviral ürünlerin geliştirilmesi bakımından potansiyel taşıyor. Geniş spektrum, bir bileşiğin tek bir virüse değil, farklı virüs gruplarına karşı etkili olabilmesi anlamına geliyor.
Buluşu kimler geliştirdi?
Bileşik; Yeditepe Üniversitesi'nden Prof. Dr. Fikrettin Şahin, Dr. Sevda Demir ve Araştırma Görevlisi Bekir Can Altındişoğulları ile araştırmanın başlangıcında üniversitede görev yapan Prof. Dr. Pınar Şen tarafından geliştirildi. Buluşun kimyasal altyapısını Şen kurdu. Şen, Güney Afrika'daki Rhodes Üniversitesi'nde yürüttüğü doktora sonrası araştırmalarında antikanser ve antibakteriyel bileşikler üzerine çalıştığını aktardı.
Bileşik hangi virüsler üzerinde test edildi?
Antiviral etkinlik, hücre temelli deneylerle adenovirüs, herpes simpleks virüsü, poliovirüs ve bovin koronavirüsü üzerinde araştırıldı. Dört virüsün biyolojik yapıları ve özellikleri birbirinden farklı. Araştırma Görevlisi Altındişoğulları, bu dört modelin tamamında yüzde 99,99 düzeyinde antiviral etkinlik gözlediklerini söyledi.
Dr. Sevda Demir ise çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden birinin hem DNA hem de RNA virüslerini, hem zarflı hem de zarfsız virüs modellerini kapsaması olduğunu belirtti. Demir, geliştirilen bileşiğin farklı virüs gruplarında yüksek etkinlik göstermesinin bilimsel açıdan önemli olduğunu vurguladı.
Sonuçlar insanlarda da geçerli mi?
Hayır, bu aşamada böyle bir sonuçtan söz edilemez. Dr. Demir, mevcut sonuçların hücre temelli laboratuvar deneylerinden elde edildiğini açıkça kaydetti. Bileşiğin insanlarda kullanımına ya da bir ilaca dönüşmesine dair bir bilgi paylaşılmadı. Bu nedenle sonuçlar, geliştirilen maddenin umut vadeden bir aday olduğunu gösteriyor. Tedavi amaçlı kullanım için henüz bir veri bulunmuyor.
Araştırma ekibinin sonraki adımı ne?
Ekip, bundan sonraki süreçte bileşiğin etki mekanizmasının aydınlatılmasına, etkinlik ve güvenlilik çalışmalarının ilerletilmesine, uygun kullanım alanlarının belirlenmesine odaklanmayı hedefliyor. Altındişoğulları, gelecekte ortaya çıkabilecek viral salgınlara hazırlıklı olunabilmesi için geniş etki spektrumuna sahip yeni antiviral teknolojilere ihtiyaç duyulacağını söyledi.
Kovid-19 sonrası antiviral araştırmalar neden öne çıktı?
Prof. Dr. Şen, Kovid-19'un ardından antiviral araştırmaların öneminin daha da belirginleştiğini söyledi. Şen'e göre ekip, farklı virüs türlerine karşı etkili olabilecek yeni moleküller geliştirmek için kimya ve nanoteknolojiyi bir araya getiren bir yaklaşım benimsedi.
Buluşun lisanslama ve ticarileştirme süreci nasıl işliyor?
Açıklamaya göre buluşun münhasır lisanslama süreci gerçekleştirildi. Bu adım, üniversitede üretilen bilimsel bilginin sanayiye aktarılması ve yenilikçi antiviral ürünlere dönüştürülmesi açısından önem taşıyor. Lisansı kimin aldığına ve sürecin kapsamına dair bilgi açıklamada yer almıyor.
Yeditepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Genetik ve Biyomühendislik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Fikrettin Şahin, ödüllü buluşun farklı disiplinlerden araştırmacıların ortak çalışmasının ürünü olduğunu söyledi. Şahin, bilimsel araştırmaların yalnızca akademik yayınlarla sınırlı kalmaması gerektiğini belirtti. Şahin'e göre "Üniversiteler bilgi üretmenin yanı sıra toplumsal ve ekonomik değer oluşturan yenilikçi teknolojilerin geliştirilmesinde de öncü rol üstlenmeli."
Şahin, başarıların sürdürülebilir ekonomik değere dönüşmesinde ticarileştirme süreçlerinin kritik öneme sahip olduğunu da vurguladı. Üniversite-sanayi işbirliğinin güçlendirilmesi, patentli buluşların lisanslama ve teknoloji transferiyle sanayiye kazandırılması, ürünlerin uluslararası pazarlara taşınması da Şahin'in Türkiye'nin teknoloji geliştirme kapasitesine katkı sağlayacağını söylediği başlıklar arasında yer aldı.
