Pakistanlı şair Muhammed İkbal’in oğlu Dr. Cavit İkbal ile mülâkat

Muhammed İkbal’in oğlu Dr. Cavit İkbal, “Âlimlerimiz Hilafet’in korunması için cihad çağrısı yaptılar. Hint kıtasında yaşayan Müslümanlar tarafından Halife’nin kurtarılması için başlatılan ayaklanma, Anadolu’dan gelen haberlerle sona erdi. Çünkü bizim dedelerimiz Hilafet için savaşırken, Anadolu Hilafet’i kaldırmıştı” dedi.

Pakistan’ın Lahor şehrindeki evinde ziyaret ettiğimiz Pakistanlı ünlü şair Muhammed İkbal’in oğlu Dr. Cavit İkbal, Hint kıtasında yaşayan Müslümanların Anadolu’daki Halife’yi kurtarmak için savaştıklarını; fakat Hilafet’in Anadolu tarafından kaldırıldığını söyledi. “Son yüzyılda bizim tarihimizde birçok özgürlük ayaklanması gerçekleşti” diyerek söze başlayan İkbal, “Bu ayaklanmaların ilki Seyyid Ahmed Brelvi önderliğindeki ayaklanmadır. Bu ayaklanmadaki amaç Hindistan topraklarında yaşayan Müslümanlarının bağımsız olmasıydı. Bundan dolayı Müslümanlara İngiliz işgaline karşı ya cihat ya da hicret etmeleri çağrısında bulunuldu. Fakat bu ayaklanma hedefine ulaşamadan sona erdi. İngilizlere karşı binlerce şehit verdik” dedi.

Anadolu Hilafet’i kaldırdı

Pakistan Müslümanlarının bu sefer de Hilafet’i kurtarmak için ayaklandıklarını ifade eden İkbal şunları söyledi: “Tarihimizdeki ikinci büyük ayaklanma ise, Anadolu’daki Halife için başladı. Âlimlerimiz Hilafet’in korunması için cihat çağrısı yaptılar. Hint kıtasında yaşayan Müslümanlar tarafından Halife’nin kurtarılması için başlatılan ayaklanma Anadolu’dan gelen haberlerle sona erdi. Çünkü bizim dedelerimiz Hilafet için savaşırken, Anadolu Hilafet’i kaldırmıştı. Bu özellikle Hint kıtasında yaşayan Müslümanlar için büyük şaşkınlığa neden oldu. Üçüncü ayaklanma ise, Pakistan’ın kurulması için başlatılan ayaklanmadır. Bu ayaklanmanın fikir babalarından biri de babam Muhammed İkbal’di. Bu sefer başarılı olundu ve sonunda Pakistan kuruldu.

İkbal’in evinde rastladığımız tabloda Cemaleddin Afgani,

Said Halim Paşa, Mevlana Celaleddin-i Rumi

ve Muhammed İkbal bir arada görülüyorlar.

Muhammed İkbal bir ıslahçıydı

Babası Muhammed İkbal’in ıslahçı bir İslamî anlayışa sahip olduğunu kaydeden Dr. İkbal, babasının hayalini kurduğu Pakistan’ın ise tam olarak gerçekleşmediğini söyledi. “Babam Muhammed İkbal, Peygamber Efendimiz’in (SAV) Medine Vesikası’nı hayata geçirmek istiyordu” diyen İkbal, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Babam herkesin, tüm vatandaşların hak ve adalete göre yönetilmelerini hayal ediyordu ve taklidi İslam’a karşı çıkıyordu. Hatta hayatı boyunca taklidi İslam’a karşı mücadele etti. O içtihatçı, dinamik, ıslahçı bir İslam’dan yanaydı. Müslümanlar şu an bu haldeler ise, bunca acı yaşıyorlarsa bunun temel nedenlerinden biri de akıllarını kullanmamaları, taklitçi bir anlayışa sahip olmalarıdır. Pakistan Müslümanları da genel olarak dinamik bir İslamî anlayış yerine taklitçi bir İslamî anlayışa sahipler. Ayrıca İkbal’in rüyasındaki Pakistan da bugün tam olarak gerçekleşmedi. Çünkü henüz İkbal’in rüyasındaki liderler, yöneticiler, ıslahçılar yetişmedi.”

İttihad-ı İslam’cı şair

Şiirleri, Urdu ve Fas edebiyatının en önemli yapıtları arasında olan Muhammed İkbal, ayrıca Cemaleddin Afgani’den Said Halim Paşa’ya kadar birçok isimden etkilenmiş, İttihad-ı İslam’cı bir fikir adamıydı. Önce Hint kıtasındaki Müslümanların daha sonra da tüm dünya Müslümanlarının tek bir çatı altında toplanmasını savunan İkbal, ülkesinin bağımsızlığını göremese de halkı tarafından Pakistan’ın kurucularından biri olarak görülür. Hayatı boyunca Mevlana Celaleddin-i Rumi’yi manevi mürşidi olarak kabul eden İkbal’in şiirlerinde Mevlana’nın etkisi de açık bir şekilde görülür. Uzun süren bir hastalıktan sonra 21 Nisan 1938’de vefat eden Muhammed İkbal, Pakistan’ın “milli şairi” olarak kabul ediliyor.

Adem Özköse