Brezilya sandık başına gittiğinde yalnızca bir cumhurbaşkanı seçmiyor; iki farklı gelecek tasavvuru arasında tercih yapıyor. Lula’nın kazanması, “Lula lá” — yani “Lula yine orada” — sloganının siyasi gerçekliğe dönüştüğünü göstermiş oldu. Bu slogan, 2000’lerin başındaki umudu çağrıştırıyordu; fakat bugünkü Brezilya, o Brezilya’dan çok daha bölünmüş, çok daha yorgun ve çok daha temkinli.
Lula’nın hikâyesi, Brezilya siyasetinin en çarpıcı geri dönüşlerinden biri. Pernambuco’nun yoksul bir köyünde doğan, çocukluğunda fıstık satan ve ayakkabı boyayan, ardından metal işçisi olarak fabrikaya giren Lula, 1960’lardaki bir iş kazasında sol elinin serçe parmağını kaybetti. “O Lula de nove dedos” — dokuz parmaklı Lula — lakabı, zamanla bir eksiklik değil, işçi sınıfının ve yoksulların siyasi temsilinin simgesi hâline geldi. Sendika liderliğinden İşçi Partisi’nin kuruluşuna, üç başarısız cumhurbaşkanlığı yarışından 2002 zaferine uzanan yol, onun kampanyalarının en güçlü argümanı oldu: “Um operário na Presidência” — cumhurbaşkanlığı koltuğunda bir işçi.
İlk iki döneminde Lula, Bolsa Família gibi sosyal programlarla milyonlarca insanın yoksulluktan çıkmasına katkı sağladı; Brezilya uluslararası alanda itibar kazandı ve Latin Amerika’daki “pembe dalga”nın en görünür yüzü oldu. Ancak bu miras, Lava Jato soruşturmaları, hapis cezası ve mahkûmiyetlerin iptaliyle gölgelendi. Lula’nın destekçileri için bu süreç bir siyasi operasyon, rakipleri için ise hesap verilmeyen bir yolsuzluk mirasıdır. Bu nedenle yeni bir Lula zaferi, geçmişi silmediği gibi; onunla yüzleşmek zorunda kalmaya devam etmektir.
Seçim kampanyasının dili de bu ikiliği yansıtır. Lula cephesi “O Brasil feliz de novo” — Brezilya yeniden mutlu — derken, Bolsonaro tarafı “Brasil acima de tudo, Deus acima de todos” — her şeyin üzerinde Brezilya, herkesin üzerinde Tanrı — sloganıyla milliyetçi ve muhafazakâr bir kimlik siyaseti yürüttü. Lula’nın “A esperança venceu o medo” — umut korkuyu yendi — mesajı duygusal olarak güçlüdür; ama iktidara geldikten sonra bu umudun ekmek, iş, güvenlik ve kurum güvenine dönüşmesi gerekir. 215 milyonluk Brezilya halkı bunu beklemektedir.
Lula’nın en büyük sınavı, ona oy vermeyen milyonları da kapsayabilmek olacak. Birbirine çok yakın kıl payı bir sonuç, “iki Brezilya yok” söyleminin ne kadar gerekli olduğunu gösteriyor. Lula’nın “Não existe dois Brasis” — iki Brezilya yok — vurgusu, zafer gecesi için güçlü bir retorik; fakat asıl mesele, bu cümleyi Kongre’de, sokakta ve günlük yaşamda inandırıcı kılmaktır. Çünkü seçmen yalnızca geçmişin nostaljisine oy vermez; mutfak masasındaki faturaya, iş bulma umuduna ve çocuklarının geleceğine de oy verir.
Ekonomi, bu denklemin merkezinde duruyor. Lula, yoksullukla mücadeleyi sosyal politikalarla sürdürmek zorunda; buna karşılık piyasalar öngörülebilirlik, mali disiplin ve yatırım güveni bekliyor. Bu iki beklenti zorunlu olarak çatışmak zorunda değil. Asıl mesele, büyümenin faydasını yalnızca sermayeye ya da yalnızca seçmen tabanına değil, en yoksul kesimlere de ulaştıracak bir denge kurabilmektir. Aksi hâlde “pão, emprego e dignidade” — ekmek, iş ve onur — vaadi, bir kampanya cümlesi olarak kalır.
Amazon ise Lula’nın uluslararası itibarını yeniden inşa etmesinin en önemli alanı olabilir. Ormanların korunması yalnızca çevreci bir talep değil; Brezilya’nın iklim diplomasisindeki ağırlığı, ticaret ilişkileri ve küresel imajı açısından stratejik bir konudur. Lula bu alanda somut hedefler, şeffaf uygulama ve ölçülebilir sonuçlar üretmezse, “o Brasil voltou” — Brezilya geri döndü — söylemi yurt dışında karşılık bulsa bile içerideki beklentileri karşılamayabilir.
Sonuç olarak Lula’nın zaferi, Brezilya için bir rövanş değil, bir sorumluluk anı olmalı. “A luta continua” — mücadele sürüyor — sözü, seçim gecesi coşkulu bir slogan olabilir; ama ertesi gün yönetimin gerçek gündemi hâline gelmelidir. Lula yeniden kazanırsa, kazanması gereken yalnızca seçim değil, bölünmüş bir ulusun güveni olacaktır. Brezilya’nın ihtiyacı, geçmişe özlem duyan bir lider değil; yarını birlikte kurma kapasitesine sahip bir siyasettir.
