"Oyunculuk bir meydan okuma değil; kendini açabilmek, hatta çoğu zaman kendini aşabilmektir. İnsanın fiziksel, psikolojik ve sosyolojik tüm kalıplarının dışına çıkarak hem kendini hem de canlandırdığı karakteri keşfetme çabasıdır."
Öyle oyuncular vardır ki yer aldıkları hikâyenin türü ya da ölçeği ne olursa olsun beyazperdede göründükleri ilk andan itibaren izleyicide büyük bir güven duygusu yaratırlar. Onların varlığı, işin rengini ve derinliğini değiştirerek projenin bütününe ayrı bir prestij kazandırır. Yukarıdaki sözlerin sahibi, Türk sineması ve televizyonunun nevi şahsına münhasır, güçlü aktörlerinden Mehmet Usta; işte bu nadir oyunculuk kumaşına sahip isimlerden. Beden dilinde doğallığa, bakışlarında sükunetle demlenmiş bir ifadeye sahip olan, sesini bir enstrüman gibi kullanabilen Mehmet Usta’nın rolüne yaklaşımında ve karakter yaratma sürecinde, popüler kültürün şaşaasından uzak, mütevazı ve kalender bir mizaç var. Oyunculuğu şöhret basamağı değil, hakikat ve insanı anlama zanaatı olarak gören bu arifane duruş, aktörün ekrandaki aurasına da doğrudan yansıyor.
Usta’nın canlandırdığı karakterlerin ortak paydasına baktığımızda hep aynı özgün çizgiyi görürüz: Hayatın tam içinden, bizden biri ama bir o kadar da içinde fırtınalar kopan, gizemli ve girift figürler… Türk televizyonunun mihenk taşlarından Ekmek Teknesi’nde canlandırdığı ‘Ölü’ karakteri, sözü azaltıp hali öne çıkaran, tek bir bakışıyla mahalleye yön veren vakur duruşuyla hafızalara kazındı. Oyuncunun, karakterin iç dünyasına kattığı kişisel dokunuşlar, onu kısa sürede ekranın unutulmaz ikonlarından birine dönüştürdü. Geniş kitlelerin sevgilisi haline gelen Bez Bebek dizisindeki ‘Şoker’ rolüyle son derece özgün bir tiplemeye imza atan oyuncunun, absürt mizahın kültlerinden Leyla ile Mecnun’da hikâyeyi renklendiren ‘Kamil’ performansı ise bir ekran klasiği oldu.
Dram ile komedi arasındaki sınırları zahmetsizce aşabilen Usta’nın bu başarısı, oyunculuk yelpazesinin sadece bir yüzüydü elbette. Son dönemde üstlendiği sert ve içsel gerilimi yüksek dram projeleri de onun oyunculuk kumaşının ne kadar çok boyutlu olduğunu kanıtlar nitelikte. Vicdanı, adaleti ve insan ruhunun karanlık köşelerini sorgulatan Sürgünler dizisinde, hikâyenin kasvetli atmosferine daha da derinlik yüklediği ‘Gardiyan Vedat’ rolünden; Teşkilat dizisindeki etkileyici ‘Zayed Fadi’ performansına kadar her işte karakterine kişisel bir ağırlık kattı. Beyazperdede, insan doğasının çetin şartlardaki sınavını işleyen Kar Kırmızı filmindeki olgun icrası ile Dışarıdakiler: Bir Zamanlar Almanya’da filminde, ekmeğini yerin metrelerce altından çıkaran madenci baba rolünde, toprağın karanlığında bile özündeki aydınlığı koruyan tutumu, onun sakin gücünü bir kez daha gözler önüne serdi. “Sinema filmleri daha sanatsal, dizi filmleri daha zanaatsaldır” tespiti, Usta’nın beyazperde ile ekran arasındaki dengeyi ne kadar doğru bir bilinçle kurduğunu da özetliyor aslında.
Her yeni rolde kendini tekrar etmek yerine dönüştürmeyi başaran, partnerleriyle olan kimyasını ve karakterin iç dünyasındaki çelişkileri ufak bir jestle dışa vurabilen Mehmet Usta’nın aktörlük serüveni yalnızca ulusal projelerle de sınırlı değil. Boşnak yönetmen Aida Begić’in, Suriyeli yetim çocukların ve mültecilerin dramına odaklanan ödüllü Never Leave Me filmindeki ‘Karaca’ performansı, insanı merkeze alan dramatik gücünün somut örneklerinden biriyken; İranlı yönetmen Majid Panahi’nin savaşın, travmanın ve insan psikolojisinin sınırlarını sorgulatan Game Birds filmindeki ‘Zaidan’ karakteri, sözün bittiği yerde devreye giren beden dili ve bakışlardaki anlam yüküyle, son derece detaylı bir oyunculukla perdede var oluyor. Farklı kültürlerden yönetmenlerle kurduğu bu sinerji, Usta’nın duygusal geçişleri pürüzsüz aktarabilen, evrensel bir aktör kumaşına sahip olduğunu da gösteriyor.
Mehmet Usta’yı sadece bir ekran yüzü olarak görmek de eksik bir yaklaşım olur. Onu meslektaşlarından ayıran bir özellik de sanatını besleyen entelektüel hafızası ve akademik arka planı. Marmara Üniversitesi’nde sanat sosyolojisi alanında tamamladığı yüksek lisans eğitimi ve "Modernlik ve Modernleşme Ekseninde Geleneksel Türk Tiyatrosu" başlıklı tezi; geleneksel tiyatromuzdaki göstermeci oyunculuk anlayışı, doğaçlama kabiliyeti ve tip yaratma geleneklerinin onun kendi oyunculuk tekniğindeki esnek, mizahi ve halkla doğrudan bağ kuran üslubuna nasıl zemin hazırladığını işaret ediyor. Canlandırdığı karakterlerin toplumsal karşılıklarını da doğru okumasını sağlayan bu sosyolojik temeli, sanatı yalnızca pratik bir icra değil, teorik boyutuyla da kavrayan disiplinli duruşu, tiyatro sahnesindeki tecrübesi, eğitmen kimliği ve gençlere aktardığı birikimle birleştiğinde ortaya zanaatına gönülden bağlı bir ustalık çıkıyor. Nitekim Usta’nın kendi gelişim yolculuğunu ve karakterle kurduğu ilişkiyi özetleyen şu sözleri, bunun en somut göstergesi: “Ben oyuncunun özde bir askı olduğunu düşünüyorum. Önemli olan giydiğin kıyafeti güzel taşıyabilmeyi başarmak. Çıkartma zamanı geldiğinde de onu daha önce kullanmış olduğunuz kıyafetlerin yanına kaldırmak. Problemli kısmı da ‘çıkartabilmek’… Çünkü tamamen çıkartamazsanız, altta kalan, üste giyilenin dengesini bozar. Oyuncu, kariyerinin ilk dönemlerinde üzerine giydiklerinden bir tarz oluşturur. Hatta birçok zaman üst üste giyer. Bir yerden sonra giydiklerinizden çok çıkartmayı başardıklarınız sanatınıza yön vermeye başlar.”
Ezcümle… Oyunculuk zanaatının popülizm, PR stratejileri ve dijital verilerle tartıldığı; ekonomi, menajerlik sistemleri, lobiler ve magazin ikliminin gündemi belirlediği bir çağda yaşıyoruz. Sektördeki kriterlerin kabuk değiştirdiği, saf oyunculuk yeteneğinin piyasa dinamikleriyle sınandığı böylesi bir dönemde; akademik birikimi, tiyatro disiplini ve dervişane duruşuyla sanatını icra eden Mehmet Usta gibi isimlerin kıymeti daha da belirginleşiyor. Giydiği her rolü -hırka misali- tevazuyla taşıyıp zamanı geldiğinde çıkarmayı bilen, popüler kültürün geçici rüzgârlarına karşı oyunculuk zanaatının hakikatini temsil eden “Usta”lara selam olsun...
