Uzun zamandır eğlenceli bir tarih kitabı arıyordum. Uzak coğrafyalarda olup biteni bana ve değerlerime hiç dokunmadan eleştirsin; can sıkmasın... Ve aradığım kitabı buldum. Meğer yıllarca kitaplığımın kendine ayrılan kısmında okunmayı bekliyormuş. Daha önce gözlerim görse de parmaklarım onu sıkıştığı yerden almayı hiç düşünmemişti. Gün o günmüş...
İşte başlıyoruz...
19. yüzyılda yaşayan bir fabrika işçisi kendini bir anda 6. yüzyılda buluyor. Nasıl olduğu pek önemli değil; onu kitabın hemen başında göreceksiniz. Bu şanssız ya da çok şanslı kişinin; Hank Morgan’ın günlüğünü okuyoruz.
Yıl 528... Evet, başında binli bir ifadenin bulunmadığı 528. Yer İngiltere... Ülkeyi Kral Arthur yönetiyor. Yönetilenler açısından sefaletin; tüm ülke açısından da cahilliğin en koyu zamanları... Hank Morgan, önce bir tımarhaneye düştüğünü düşünüp ona göre, sonra oranın tımarhane olmadığını anlayıp ona göre vaziyet alıyor. Göreceksiniz Morgan son derece kıvrak zekâlı... Keşke bu kadar zeki olmasaydı...
Mark Twain’in Kral Arthur’un Sarayında Connecticutlı Bir Yankee’si bir zaman yolculuğu kitabı. Ancak bu diğer zaman yolculuğu kitaplarından tarzıyla ayrılıyor. Mark Twain, mizah tarafını konuşturarak son derece eğlenceli bir eser kaleme almış.
Ölüm korkusuyla kafası çalışmaya başlıyor
En başta kıyafetiyle garip bulunan Morgan, ölüme mahkûm edilip de yakılmanın kıyısına gelince kafasını çalıştırmaya ve bizi de hayran bırakan zekâsını tam kapasite kullanmaya başlıyor. Önce canını kurtaran Morgan, daha sonra ise bilim, teknik ve imar faaliyetlerine yoğunlaşacaktır. Bir de Morgan ve Kral Arthur dışında Clarence ve Merlin’in adını bilmeniz yeterli. Clarence, Morgan’ın en büyük yardımcısı; Merlin ise kötü büyücü. Morgan-Merlin rekabeti ayrıca görülmeye değer.
Bir anda 1300 yıl geriye gitmek türlü türlü uyumsuzlukları da beraberinde getiriyor. Mark Twain, şakayla karışık Kilise’nin etkisi ve yöneten ve yönetilenler üzerinde kurduğu hâkimiyeti birkaç kez yerden yere vuruyor. Öte yandan Twain’in hicivli gazabından Britanya coğrafyası ve sakinleri de payını alıyor. İnsanların cahilliği, akılsızlığı ve bağnazlığı onu epey rahatsız etmiş anlaşılan.
Devlet kurup devlet yıkıyor
Yazar, Morgan aracılığıyla bir devlet kurma ya da kurulmuş bir devletin yönetimini ele geçirme duygusunu yaşatıyor. Görmüş-geçirmiş, gelecek tecrübesi olan ve bilgisiyle olacakları öngörebilen bir kişinin adeta gökten inip yürütmeyi gönüllü biçimde üstlenmesi ne büyük bir şans. Sonuç olarak gelecekten gelmenin avantajlarına zekâsını katıp bir modernleşme hareketine girince de ortaya eşsiz icraatlar silsilesi çıkıyor.
Kısaca bahsetmeye çalıştım kitapta zaman ve mekân sorunu sürekli karşımızda. Konuşma biçiminden tutun suçun niteliğine kadar bizim şimdilerde saçmalık olarak değerlendirdiğimiz pek çok olay yaşanıyor. Twain bu uyumsuzluğu esprili bir dille kaleme alsa da zaman zaman felsefenin en derin sularında boğulmadan yüzebileceğini gösteriyor. Twain, bu işleri iyi becerir; onun yüksek felsefesini yine bu köşeden okumuştunuz.
Amerika! Sen hiç kendine bakmayı denedin mi?
Kitap iyi hoş ama semboller başka şeyler anlatıyor. Mark Twain, kahramanını kendisi gibi Amerikalı seçmiş. Yani Morgan, Amerika’dan Avrupa’ya düşen! bir Yankee. İyi niyetiniz yine yanınızda olsun da saf olmayıp etraflıca düşündüğünüzde klasik Amerikan kibrini görmemeniz mümkün değil. Yani; ABD’den biri gelecek, başka bir kıtaya gidecek, orayı mamur edecek, halka gıcır gıcır hürriyetler verecek... Bu kitap 1889 yılında yayımlanmış. Bu yıllara dikkat... Amerika’da 1865’te kölelik kaldırılmış ve ırkçılık yüzyılın sonlarına doğru uçuşa geçmiş. Yazar beyimizin başka kıtaya adam gönderip oraların halkının ne kadar cahil ne kadar pis ne kadar medeniyetsiz olduğunu anlatması ve akabinde ülkeyi kurtarması tanıdık gelmiyor mu? Ya kitabın sonundaki cumhuriyet?