“Çirkin suçluların ve sürülmüş alçakların” soyundan insanların yerleştiği Vişnyevo’da halk eski zamanlara ilişkin anıları unutmayı tercih etmiş. Siz de unutun... Fakat şunu belirtmeden geçemeyeceğim; yaptıklarıyla Sokullu Ferhat Paşa’ya epey çektirmişler. Paşa meslek hayatının en zor zamanlarını Vrbanyalılarla uğraşırken yaşamıştır herhalde. Vrbanyalılar dediğimin farkındayım; sebebi var.
Boşnak yazar “Enes Kariç”, “Vişne Renkleri” ile bizleri 1963-73 yılları arasına götürüyor. Olaylar kitapta geçtiği şekliyle Çocuk’un gözünden anlatılıyor. Çocuk zamana göre Oğlan ve Talebe oluyor. Bu Çocuk hiç şüphesiz Enes Kariç’tir.
Emin ve Sabiha diğer ismiyle Podovka Emine kıt kanaat geçinen bir çifttir. Bundan olsa gerek Emin’in aklında Almanya’ya gitme fikri vardır. Bu fikir onun gelecekte gerçekleştirmeyi arzuladığı hayallerinin giriş kapısıdır aynı zamanda. Podovka, bu konuda Emin gibi düşünmemekte, eşinin bedensel yapısının ağır ve yorucu işler yapmasını engelleyeceğinden emindir. En önemlisi ise Emin’in kendilerini bırakıp gitmesini istememektedir. Ancak Emin Almanya’ya gitmekte kararlıdır.
Almanya’dan sonra bir başka Emin
Almanya hayallerini elde olmayan sebeplerle bir süre erteleyen Emin, sonraki zamanlarda hemşerilerinin davetiyle bir aylığına bu ülkeye gidecektir. Bu gezi Emin’i bambaşka bir kimliğe büründürür. O, artık yönetimi ve rejimi sorgulayan biridir. Fıçı yapımıyla uğraşan, medrese görmüş bir imam adayı olan Emin, dönemin Yugoslavya’sında rejimin acımasız uygulamalarından ötürü mesleğini yapamıyordu. Sosyalist yönetim camilere kadrolar dolu olduğu gerekçesiyle imam ataması yapmıyordu. Şüphesiz bu durum Emin için şimdi daha fazla rahatsızlık vericiydi.
Sosyalizmin sindirdiği bir insan kitlesi var karşımızda. Ramazan ayında teravih için adeta dilenen, lastik çizmelere sevinen bir halk... Üstelik bir köprünün, yolun, sağlık ocağının hızlıca propagandaya dönüştürüldüğü bir ortam. Halkın talepleri dikkate alınmadan rejimin talepleri doğrultusunda gerçekleştirilen uygulamalar…
Sistem tartışmalarına hızlı giriş
Enes Kariç, radyo vasıtasıyla sistem tartışmalarına kitabın ortasından giriş yapıyor. Bir akşam radyodan duyulan sosyalizm karşıtı sözler ve Kahire radyosunun verdiği Yasin baskıcı rejim propagandaları dışındaki ilk “muhalif ses” olma özelliği taşıyordu. Kariç, Osmanlı bakiyesi unsurların öteden beri var olan rahatsızlıklarını hayatın olağan akışı içerisinde usta işi bir dozla yansıtıyor. Yazar, kitap boyunca doğallıktan bir an olsun vazgeçmiyor. Ölümler doğumlar ve günlük rutinler temposunu artırmadan sürüp gidiyor. Kitapta ayrıca iki büyük savaşın etkileri de görülüyor. Cepheye giden de gitmeyen de acılardan nasibini almış durumda. Vişne Renkleri biraz da bu yansımanın kitabı.
Bu arada Enes Kariç, önümüze enteresan karakterleri de çıkarıyor. Bu karakterler her yerde görebileceğimiz karakterler değil. Mesela kimsenin çevresinde Avusturya-Macaristan neferi Hüso yahut SS’li Hasan gibi ilginç tipler bulunmaz. Aynı şekilde kendinden “O” diye bahsedilmesini isteyen ve herkese “O” diyen Zagraceli Hamduka da unutulmamalı. Bir de Evliya İmşir var. Evliya İmşir’i kitabın herhangi bir yerinde Emin’in yanında görebilirsiniz. O bir kanaat önderi, bir din büyüğü gibi hareket etmekte, birleştirici bir rol üstlenmektedir. Ancak gerçekler bambaşkadır.
Bosna’da da “ana dolu”
Kariç, bunların yanında çok tanıdık karakterlere de yer veriyor; Podovka gibi... Bilhassa Anadolu’da Podovka Emine gibi fedakâr ve cefakâr analar fazlasıyla vardır. Bizim analarımızın fedakârlığı ve cefakârlığı artık özellik olmaktan çıkmıştır. Emine’nin sessiz ve derinden döktüğü gözyaşları hiç kimsenin göremeyeceği yerlere akıp gitmiş, oralarda kuruyup unutulmuştur; aynen analarımız gibi...
Enes Kariç Bosna Hersek edebiyatının en önemli temsilcilerinden. Pek çok eseri başka dillere çevrilmiş yazarın seyahat kitapları, günlükleri, hikâyeleri, romanları ve iki cilt halinde Boşnakça olarak yayımladığı Kur’an’ı Kerim çevirisi vardır.
Vişne Renkleri’ni neyi kaybettiğimizi hatırlayarak okudum. Çiçek kokuları arasında huzura erip yüksek dağların sisinde kayboldum. Size de tavsiye ederim.
