Bir inancın hakikati, mabedin duvarları arasında değil, çarşının ortasında, komşunun kapısında ve alışverişin terazisinde sınanır.

İnanç, kalbin derinliklerinde filizlenen bir tohumdur; ama o tohum toprağa düşmedikçe ne gölge verir ne de meyve.

Bugün bizleri düşündürmesi gereken mesele, inancın varlığı değil, inancın hayatta tezahür edip etmediğidir.

Camilerimiz dolu, dualarımız gür, ibadetlerimiz eksiksiz olabilir; lakin sokaklarımızda emanet zayi oluyorsa, sözler tutulmuyorsa, kul hakkı hafife alınıyorsa ortada ciddi bir sıkıntı var demektir.

Bu çelişki bir tesadüf değil, aksine derin bir toplumsal kırılmanın işaretidir.

İnanç, ferdin vicdanında kalıp hayatın ortak alanına taşınmadığında, bir kimlik süsüne, bir aidiyet rozetine dönüşür.

İnsanlar inandıklarını değil, ait olduklarını savunmaya başlar; mümin olmak yerine taraftar olmak kolaylaşır.

Asıl tehlike de buradadır; zira aidiyet ahlaki bir yükümlülük doğurmaz, sadece bir sınır çizer.

İbadet bireysel bir sığınağa çekildiğinde, toplumsal alan ahlaki bir boşluğa terk edilir.

O boşluğu ise çıkar hesabı, menfaatin keskin dili ve gösterişin parlak vitrinleri doldurur.

Böylece inanç, hayatımızın büyük kısmında askıya alınan, yalnızca belirli saatlerde hatırlanan bir mesaiye dönüşür.

Bir başka sebep de inancın irfanla değil, alışkanlıkla taşınmasıdır.

Ezberlenen ama içselleştirilmeyen her değer, ilk rüzgârda savrulan bir yaprak misali dayanıksızdır.

Çocuklarımıza neye inanacaklarını öğretiyor, fakat inandıkları gibi nasıl yaşanacağını göstermekte çoğu zaman aciz kalıyoruz.

İbn Haldun’un asabiyet kavramıyla anlattığı üzere toplumları ayakta tutan, ortak bir ruhun ve dayanışmanın canlılığıdır; o ruh söndüğünde surlar ne kadar yüksek olursa olsun kale içten çöker.

Kur’an-ı Kerim’in iman ile salih ameli neredeyse her defasında yan yana zikretmesi, bu iki hakikatin birbirinden koparılamayacağının en açık beyanıdır.

İman kökse ahlak gövdedir; kökü sağlam görünüp gövdesi çürüyen bir ağaç, ne kendini ne de ormanı ayakta tutabilir.

Toplumsal ahlak, tek tek fertlerin sessiz sadakatinden örülen görünmez bir dokudur.

O doku, verilen her sözün tutulmasıyla güçlenir; gasp edilen her hakla da sessizce yırtılır.

Esnafın terazisi, memurun masası, öğretmenin kürsüsü, ebeveynin sofrası, hüküm verenin mührü, siyasetçinin vaadi; inancın asıl mihrapları buralardır.

Bizler bu mihrapları ihmal ettikçe, en coşkulu ibadetlerimiz bile yankısız kalmaya mahkûmdur.

Öyleyse kendimize sormamız gereken soru şudur: İnancımız bizi mi inşa ediyor, yoksa biz inancımızı kendi rahatımıza göre mi eğip büküyoruz?

İnanç, ancak bir başkasının hayatına dokunduğu yerde gerçekten var olur.