Türk sineması mı, Türkiye sineması mı? Yıllardır süren bu tartışmanın yeniden gündeme taşınmasını gerçekten anlamakta güçlük çekiyorum. Haluk Bilginer'in, “Türk sineması bana doğru gelmiyor, Türkiye sineması demek daha doğru.” sözleri yeniden tartışma konusu oldu.

Peki neden? Türk kelimesi neden bu kadar sorun ediliyor? Yıllardır Türk sinemasının içinde olan, bu ülkenin sinema kültüründen yetişen bir oyuncunun, bu köklü tanımı kabul etmek yerine başka bir isim önermesini anlamak mümkün değil.

Yeşilçam'dan bugüne uzanan köklü bir sinema geçmişimiz var. Bu sektörde farklı etnik kökenlerden sanatçılar, oyuncular, yönetmenler ve emekçiler aynı çatı altında çalıştı. Kimseye kökeni sorulmadan, herkes emeğiyle bu kültürün parçası oldu. Bunun adı da Türk sinemasıdır. Türk sineması demek, bu ülkede yaşayan herkesi tek bir kimliğe hapsetmek değil; bu topraklarda üretilen sinemanın yerleşmiş adını kullanmaktır.

PEKİ DİĞER ÜLKELER NEDEN BÖYLE ANILIYOR?
Fransız sineması, İngiliz sineması, Alman sineması, Rus sineması... Dünyanın dört bir yanında ülkelerin sinemaları ulusal kimlikleriyle anılıyor. Bilginer'in başka bir konuşmasında “İngiliz tiyatrosu” ifadesini kullanması da bu nedenle dikkat çekiyor. İngiliz tiyatrosu demekte sorun yok ama Türk sineması demek neden yanlış olsun? Türkiye için başka, diğer ülkeler için başka bir ölçü kullanmanın izahı nedir?
Sevgili Haluk Bilginer, Türk sineması tanımı neden sana doğru gelmiyor? Türk kelimesi birilerini dışlamak için değil, bu ülkenin ortak adını ve kültürel birikimini ifade etmek için kullanılıyor. Farklı kökenlerden gelen sanatçıların varlığı da bu gerçeği değiştirmiyor. Tam tersine, Türk sinemasının zenginliğini gösteriyor.
Türk sinemasının yetiştirdiği, Yeşilçam'ın mirasından ve bu ülkenin sanat ortamından beslenen bir oyuncu olarak, bu kavramı yanlışmış gibi gösteren bir tavır takınmak ciddi bir çelişki yaratıyor. Bu ülkenin sinemasında yer edinip uluslararası başarı kazanmak başka, o sinemanın adını tartışmalı ilan etmek başka şeydir. Türk sinemasının sağladığı imkânlardan yararlanırken, onun adını beğenmemek nasıl bir yaklaşım?
ZUHAL OLCAY'DAN DİKKAT ÇEKEN VURGU
Tartışma büyürken 37. Ankara Film Festivali'nin açılışında sahne alan Zuhal Olcay'ın sözleri de dikkat çekti. Olcay, konuşmasında özellikle “Türk sineması güzel yerlere gidecek.” ifadesini kullandı. Bu sözler, eski eşi Haluk Bilginer'e manidar bir yanıt olarak yorumlandı.
Olcay'ın bu vurgusu, tartışmanın dikkat çeken ayrıntılarından biri oldu. Elbette Olcay'ın sözlerini Bilginer'e verilmiş kesin bir cevap olarak sunamayız; ancak kamuoyunun bu ifadeyi neden böyle yorumladığı ortada.
BİR KELİMEYİ DEĞİŞTİRMEK NEYİ DEĞİŞTİRECEK?
Kimse kimsenin etnik kimliğini, kültürünü veya geçmişini tartışma konusu yapmıyor. Türk sineması denildiğinde bu ülkenin sanatçıları, emekçileri ve eserleri kastediliyor. Kapsayıcılık, ortak bir adı silmekle değil, o çatının altında herkese eşit yer açmakla sağlanır.
Haluk Bilginer elbette istediği kavramı kullanabilir. Ancak kamuoyunun da bu tercihi eleştirme hakkı var. Türk kelimesiyle alıp veremediğiniz nedir? Türk sineması ifadesinde sizi rahatsız eden tam olarak ne?
Türk sineması bu ülkenin geçmişidir, hafızasıdır, kültürüdür. Yeşilçam'dan bugüne gelen köklü mirasın adı budur. Bu mirasın içinde farklı kimliklerden insanların emeği vardır.
Tartışmayı açan kişinin yıllarca bu alanın içinde bulunmuş bir isim olması, sözlerinin etkisini artırıyor. Sanatçıların kavramlar üzerine düşünmesi elbette doğaldır. Fakat eleştiri getirirken bu ülkenin sinema tarihini ve o tarihe emek veren insanları da hesaba katmak gerekir. Bir kelimeyi beğenmemek başka, onun temsil ettiği ortak hafızayı tartışmalı hâle getirmek bambaşka bir şeydir.
Yıllarca Türk sinemasında emek ver, bu sinemanın imkânlarıyla yetiş, sonra da Türk sineması tanımına itiraz et! Kusura bakmayın ama bu yaklaşımın tutarlı bir tarafını göremiyorum. Türk sineması demek kimseyi dışlamak değildir; birlikte üretilen ortak kültürün adıdır.
Nedir bu Türk kelimesiyle alıp veremediğiniz?