​Günümüzde iklim krizi, yeşil dönüşüm ve sürdürülebilirlik gibi kavramlar uluslararası siyasetin ve küresel ekonomi platformlarının merkezinde yer alıyor.

Ancak bu kavramların altı açıldığında, karşımıza yalnızca teknik bir çevre mücadelesi değil, aynı zamanda ekonomik sömürünün, tarihsel sorumlulukların görmezden gelindiği güç dengelerinin ve ulusal egemenlik tartışmalarının yer aldığı çok katmanlı bir alan çıkıyor.

Antalya'da gerçekleştirilen COP31 süreci ve etrafında şekillenen tartışmalar, bu politikaların arkasındaki çelişkileri, küresel eşitsizlikleri ve yerel üreticiler üzerindeki olası baskıları tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.

KİMLERİN ÇIKARLARINA HİZMET EDİYOR?

​​İklim krizine çare arama iddiasıyla toplanan uluslararası zirvelerin meşruiyeti, uzun süredir tartışma konusu. Antalya'daki COP31 buluşması etrafındaki tartışmalar ve destekçi listeleri, bu samimiyet testinin en somut örneklerinden birini oluşturuyor.

Geçtiğimiz dönemlerde Dubai'deki iklim zirvesinin doğrudan bir petrol şirketi yöneticisi tarafından yönetilmesi ve Bakü'deki zirveye binlerce fosil yakıt lobicisinin akın etmesi, iklim müzakerelerinin kimlerin çıkarları doğrultusunda şekillendiğine dair ipuçları veriyor. Gezegeni koruma iddiasındaki masaların, kirliliğin asıl failleri ve fosil yakıt baronları tarafından kuşatılmış olması, küresel iklim politikalığının yapısal bir krizle malul olduğunu gösteriyor.

BİR ZAMANLARIN KİRLİLERİ ŞİMDİLERDE TEMİZLİK MERAKLISI

​​Küresel iklim meselesinin en büyük haksızlıklarından biri, tarihsel sorumlulukların eşit olmayan bir şekilde paylaştırılmasıdır. Avrupa başta olmak üzere gelişmiş Batı ekonomileri iki yüzyıl boyunca yoğun bir şekilde kömür ve fosil yakıt kullanarak sanayileşmiş, zenginleşmiş ve bugünkü kalkınmışlık seviyelerine ulaşmıştır. Bugün ise bu ülkeler, sanayileşme yarışına daha geç katılmış ya da gelişmekte olan ülkelere karşı "sınırda karbon gişesi" gibi korumacı mekanizmalar devreye sokmaktadır.

​Geçmişte fütursuzca kirleterek zenginleşenlerin, bugün çevreyi koruma kisvesi altında yeni ticari ve ekonomik engeller örmesi, "sınırda karbon gişesi" gibi uygulamalarla kalkınmakta olan ülkelerin ellerini kolunu bağlaması, adaletsizliğin kurumsallaşmış halidir. Bu durum, iklim politikalarının ekolojik bir zorunluluktan ziyade, küresel pazar ve rekabet üstünlüğünü koruma aracı olarak tasarlandığı yönündeki eleştirileri haklı çıkarmaktadır.

​KİRLİLİKLERİ TEMİZLEMEK İÇİN KİRLETENLERİN ÜZERİNE DÜŞEN PAY DAHA BÜYÜK OLMALI

​İklim krizinin faturası ödenirken de adil bir paylaşım söz konusu değildir. Yoksul ve iklim krizinden en çok etkilenen ülkeler, uğradıkları yıkımla başa çıkabilmek ve yeşil dönüşümü gerçekleştirebilmek adına küresel topluluktan ciddi bir miktar dolar talep ederken, zengin ve gelişmiş ülkelerin talebin üçte biri kadar dolar kaynak sunması, uçurumun boyutunu net bir şekilde ortaya koymaktadır.

​Benzer bir eşitsizlik gelir dağılımı ve karbon ayak izi istatistiklerinde de kendini göstermektedir. Dünyanın en zengin yüzde birlik kesimi, en yoksul yarıdan kişi başına neredeyse yüz kat daha fazla karbon salınımına sebep olmaktadır. Buna karşın, karbon salınımındaki payı neredeyse sıfıra yakın olan yoksul halklar ve gelişmeyen ülkeler, iklim krizinin en ağır yıkımlarını yaşamakta ve faturayı ödemeye zorlanmaktadır.

​Yeşil dönüşüm projeleri ve karbon ticareti mekanizmaları, sıklıkla yeni bir sömürü düzeninin paravanı olmakla eleştirilmektedir. Karbonun metalaştırılarak "kirletme hakkı" adı altında alınıp satılması, doğanın finansallaştırılmasından başka bir anlam taşımamaktadır. Zengin ülkeler, paradan para kazanma sistemleriyle karbon kotalarını satın alırken, asıl kirlilik ve tahribat yerinde kalmaya devam etmektedir.

​Öte yandan, yeşil dönüşüm için ihtiyaç duyulan lityum, kobalt, nikel ve benzeri kritik madenlerin tedarik zinciri de sömürü çarklarını güçlüler lehine döndürmektedir. Süreç, net bir kar zarar dengesizliği denklemiyle işletilmekte, az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerin toprakları yeni bir maden yağmasına ve ekolojik yıkıma maruz bırakılırken, elde edilen katma değer ve sermaye yine küresel büyüklerin merkezlerine akmaktadır.

​KÜRESEL DAYATMALARA KARŞI GIDA GÜVENLİĞİ VE YERLİ ÜRETİCİNİN KORUNMASI

​İklim politikalarının yerel düzeydeki yansımaları ise gıda bağımsızlığı ve ulusal güvenlik açısından alarm zillerinin çalmasına neden olmaktadır. Küresel büyüklerden dayatılan bazı iklim modelleri, doğrudan yerli üreticiyi ve tarımsal faaliyetleri hedef almaktadır. Örneğin, "gaz çıkaran inekler" ve hayvancılığın küresel ısınmanın baş sorumlusu olduğu yönündeki tartışmalar üzerinden geleneksel büyükbaş ve küçükbaş hayvancılığın bitirilmeye çalışılması, tarım sektöründe derin bir huzursuzluk yaratmaktadır.

​Hayvancılığın tasfiye edilmek istenmesi ve bunun yerine laboratuvar ortamında üretilen yapay et ve sentetik gıdaların dayatılması, insanlığın doğal beslenme kaynaklarından koparılarak küresel gıda kartellerinin tekeline mahkûm edilmesi tehlikesini beraberinde getirmektedir. Gıda bağımsızlığı, bir ulusun en temel ulusal güvenlik kalesidir. Çiftçileri ve üreticileri zor durumda bırakan her türlü dış kaynaklı dayatma, ülkenin gıda geleceğine vurulmuş doğrudan bir darbe olarak okunmalıdır.

​​Yerelde hissedilen bir diğer büyük kaygı ise "Karbon Vergisi" gibi uygulamaların getirdiği ekonomik yüktür. Karbon vergisi adı altında vatandaşın ve sanayicinin sırtına yüklenen mali yükümlülükler, tarihteki varlık vergisi zihniyetinin modern ve kılık değiştirmiş bir versiyonu olarak eleştirilmektedir. Ekonomik darboğazların yaşandığı dönemlerde halkın cebine ve ülkenin ekonomik bağımsızlığına ek yükler getiren bu tür mekanizmalar, halkın refahını törpülerken küresel finans kuruluşlarının ve çevre bütçesi kisvesi altındaki mekanizmaların çıkarlarına hizmet etmektedir.

POKLİTİK ARAÇLAR ÖN PLANA ÇIKIYOR

​COP31 gibi zirveler ve etrafında örülen küresel iklim politikaları, masum birer çevre koruma çabasından ziyade, ekonomik eşitsizlikleri derinleştiren, tarihi sorumlulukları perdeleyen ve yerel üreticiyi, gıda güvenliğini ve ulusal egemenliği tehdit eden politik araçlar olarak öne çıkmaktadır. Yoksul ülkelerin hak ettiği finansal desteğin esirgenmesine, geleneksel hayvancılığın bitirilme girişimlerinden karbon vergisi dayatmalarına kadar uzanan bu tablo, meseleye yalnızca ekolojik değil, aynı zamanda anti-emperyalist ve toplumsal bir adalet gözüyle yaklaşılması gerektiğini açıkça göstermektedir. Gıda bağımsızlığına sahip çıkmak, yerli üreticiyi korumak ve küresel sömürü çarklarına karşı uyanık kalmak, ulusal geleceğin en hayati mecburiyetidir.