Türkiye, ilk kez başkanlık ettiği iklim zirvesinde hem çevre karnesini hem de diplomatik ağırlığını masaya koyuyor.
Antalya, 9-20 Kasım boyunca dünyanın iklim başkenti olacak. Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği ve başkanlık yaptığı COP31'e, Bakan Murat Kurum'un açıklamasına göre 196 ülkeden temsilciler, yaklaşık 300 bakan ve 91 devlet ve hükümet başkanı katılacak. Liderler 11-12 Kasım'da bir araya gelecek. Ancak zirvenin ağırlığı sadece katılım rakamlarında değil, aynı zamanda masadaki sorularda olacak.
Çevre cephesinde tablo açık: Belem'de yaklaşık 80 ülkenin ısrarına rağmen fosil yakıtlardan çıkış yol haritası nihai metne girmedi. Antalya bu yarım kalan işi devralıyor. Ülkelerin taahhütleri ile gereken emisyon azaltımı arasındaki açık sürüyor, kırılgan ülkeler ise uyum finansmanında somut adım bekliyor.
Türkiye'nin öne çıkardığı formül elektrifikasyon: Elektriğin küresel enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 21'den yüzde 35'e çıkarmak.
Güneş ve rüzgârla beslenirse bu hedef güçlü bir kaldıraç olabilir. Eğer fosil yakıt tartışmasını dolanmanın aracına dönüşürse de etkisi sınırlı kalır.
Stratejik açıdan ise COP31 alışılmadık bir deney. Başkanlık, ev sahipliği ve Eylem Gündemi Türkiye'de; müzakerelerin yönetimi Avustralya Bakanı Chris Bowen'da. Hazırlık toplantılarının Fiji ve Tuvalu'da yapılması, Akdeniz ile Pasifik'i aynı gündemde buluşturdu. Üstelik bu, ABD'nin Paris Anlaşması'ndan çekilmesinin yürürlüğe girmesinden sonraki ilk zirve.
Washington'ın bıraktığı boşlukta Ankara, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında köprü olma iddiasını sınama fırsatı buluyor.
Antalya'nın başarısı, Türkiye'ye yeşil finansman ve sanayi dönüşümünde yeni kapılar açabilir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, sürecin koordinasyonunu üstlenirken iç hukukta da adımlar attı. İlk İklim Kanunu'nun ardından tüm illerde yerel iklim eylem planları hazırlanması öngörüldü.
Uygulama ve finansman boşluğunu kapatmak için önerilen İklim Uygulama Köprüsü (BRIDGE) ise ülkelerin hedeflerini projelere dönüştürmeyi amaçlıyor.
Zirvenin Türkiye'ye özgü imzası ise sıfır atık olacak. Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu olarak görev yapıyor. Vakıf, Mexico City, Kisumu ve George Town'u pilot seçen Küresel Sıfır Atık Bölgeleri Girişimi'yle yerel yönetimlere uzanıyor. Bakanlık verilerine göre 2017'den bugüne yaklaşık 90 milyon ton atık ekonomiye kazandırıldı, geri kazanım oranı yüzde 13'ten yüzde 37,5'e yükseldi.
Bu vizyonun uluslararası yüzü ise Sayın Emine Erdoğan. Türkiye'nin ana sunuculuğunda 2022'de kabul edilen BM kararıyla 30 Mart, Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan edildi; Erdoğan, 2023'te kurulan BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu'nun da başkanlığını yürütüyor. New York İklim Haftası'nda sıfır atığın COP31'de iklim eyleminin güçlü araçlarından biri olarak ele alınmasını istedi.
Türkiye'nin ev sahipliği, elbette evdeki karneyi de görünür kılıyor. Türkiye'nin 2035 hedefi olan 643 milyon ton, referans senaryoya göre ciddi bir azaltım olarak sunuluyor; İklim Ağı ise 2023'teki 552 milyon tonla kıyaslayarak bunun artış anlamına geldiğini hatırlatıyor. Greenpeace de kömür santralleri ve rekor plastik atık ithalatına dikkat çekiyor.
Türkiye için diplomatik başarı muhakkak. Ancak Antalya'nın gerçek başarısı alkışlarla değil, 20 Kasım'dan sonra sahada neyin değiştiğiyle ölçülecek. Türkiye için en güçlü diplomatik mesaj ise dünyadan istediğini, önce kendi takviminde göstermek olacaktır...
