Şimdi dananın kuyruğunun koptuğu yerdeyiz. Beylikler döneminin orta çağı, sanayi devrimi, Rönesans, Vatikan’ın etkisi ve sermayedar olması, sömürgelerin keşfi, 1. Dünya Savaşı ile imparatorlukların yıkılıp devletleşme süreci, sanayileşmenin yarattığı çalkantılar, sermayenin birkaç kişinin kontrolüne geçmesi sonrasında 2. Dünya Savaşı, sosyalizmin cephe kazanması ve dünyanın iki kutuplu hale gelmesi. Sosyalizmin iflası, neoliberal ekonomi yalanı ile kapitalizmin küreselleşmesi ile devam eden yaklaşık dört yüz yıllık bir tarih. Beğensek de beğenmesek de bu geçen yüzyılların sosyolojik karmaşasında iki siyasi akım kapitalizm ve sosyalizm oldu. Dünyayı güzelleştirme yalanı arkasında ölümler ihlaller ve siyasal zorbalıkla geçen bunca yılın sonunda artık siyasal çalkantılı bir döneme girmiş bulunuyoruz.

2. Dünya Savaşının ardından Almanya’nın bölündüğü sınırlar aslında sermayenin nasıl pay edileceği ile ilgili sınırlardı. Kapitalizmin kendi içinden büyüttüğü ABD aslında İngiltere’nin sanayi devrimindeki gücünü ve sermayesini kendine çekerek Avrupa’yı koruma maskesi altında hakimiyetinigüçlendirmişti. Komünist SSCB ülkelerinin sayısının artmasını öne sürerek yarattığı düşman ile savaş sonrası ekonomisini güçlendirebilmek için Avrupa’nın abisi rolünü oynadı. NATO aslında bu hâkimiyet düşüncesinin ürünüydü. Atlantik, Avrupa, Orta doğu ekseninde savaş sonrası elde kalan ve artık çok işe yaramayan savaş teknolojisinin sıradan tüketim ürünlerine çevrilmesi, Arap coğrafyası ve Komünizm korkusu hisseden ülkelerin önce hibe sonra satış yolu ile silahlandırılması için operasyonların yapılması aslında “Kapitalizmin satamayacağı bir ürünün olmadığı” felsefesine dayandığını anlamamız gerekiyor. Aslında Rusya ile yaratılan çekişmenin korku iklimi çerçevesinde defacto kararlar alınmasına faydası olduğu gibi, savaş teknolojilerine ve uzay bilimine para harcanmasına kolay tolerans göstermesini de sağladığını görüyoruz.

Sanayisi olmayan, teknolojik alt yapısı zayıf doğu blok’u etkisinden korunmaya çalışan devletler işte bu sebeple Kapitalizmin ve ABD’nin uydusu haline geldiler. İngiltere Fransa sömürgelerini sosyalist etkiler nedeniyle kaybetti. Bağımsızlıklarını sosyalist fikirler ile kazanan Afrika devletleri aslında Avrupa’nın hammaddeye ulaşımını da kısıtlamış oldu. Savaş sonrası yıkıntılarını düzeltmeye çalışan Avrupa uzun yıllar boyunca refah seviyesi düşmeden ayakta kaldı. Ancak kıta Avrupa’sı aslında üretim dinamiklerini Atlantik ötesine kaybederken, sömürgelerini ve ticari kapasitesini de yitirdi. Rus korkusu yerine ılımlı sosyalizm fikirlerine izin vererek iktidara gelen sol hükümetler sayesinde doğu blok’u ile ticaret yapmayı, mal alıp satmayı, doğu ile ilişkiler kurmayı denedi. Arap coğrafyasında İngiliz ve Fransız ağırlıklı petrol şirketleri ile ticaret yapmaya çalıştılar. Ancak artık Kapitalizmin sıklet merkezi Atlantik’e kaymıştı.

1990 başında SSCB’de kıpırdanmalar başlamıştı. Polonya’da başlayan işçi hareketleri, Rusya içerisinde ciddi ekonomik kriz, halk kitlelerinde derin bir huzursuzluk yaratmıştı. Sosyalist iktidar artık eleştirilmeye başlamış, gizli servisin yarattığı terör artık açıkça konulmaya başlamıştı. Doğu Almanya’dan batıya kaçışlar artmış gelen her Alman ciddi açıklamalar yapıyordu. SSCB taraf devletlerin ekonomik sıkıntılarını çözemiyor, mali destek yaptığı ülkelere destek gönderemiyordu. Afganistan’dan çekilmek zorunda kalmıştı. SSCB Genel sekreterliğe Gorbachov getirildi. Bu kötü gidişin ciddi iç çatışmalara sebep olabileceğini gören politbüro “Perestroika” yani yeniden yapılanma projesini açıklamak zorunda kaldı. Bu proje aslında sosyalist bloğun inanılmaz bir sefalet içinde olduğunu ortaya koyuyordu. Çernobil faciası petrol fiyatlarındaki düşüş bu sefaleti artık içinden çıkılamaz hale getirdi. Haberlerdeki sansürün kaldırılması, basılı eserlere verilen izinler halkın içinde bulunduğu durumu anlamasına ve itiraz etmesine yol açtı. Hızlıca sosyalist sistem birlikteliği çöktü. Federasyon dağıldı. Bu dağılmanın onlarca sebebi sayılabilir ancak en önemlisi üretenlerin derin bir sefaleti yaşamalarına rağmen bürokratik oligarşinin fütursuz rahatlığıydı. İşçi sınıfının haklarını korumak fikri ile yola çıkan sosyalizm işçilerini oligartlara yedirmişti.

İki kutuplu dünyanın bir köşesi dağılınca Amerika öncülüğünde küresel bir neoliberal ekonomi anlayışı ve sosyal mühendislik inşa edilmeye başladı. Dünya ülkelerinin birbiri ile ticareti, üretenin ürettiğini serbestçe satacağı masalı aslında satan birkaç ülkenin malını almak zorunda kalan çok ülke paradoksuna dönüştü. Özellikle doğu bloğundan ayrılan devletler ilk başta bu ticaretin önemli bir alıcısı haline geldiler. Ancak ilerleyen yıllarda sanayileşme ve üretimin olmadığı ülkeler hızla fakirleşince tüm bu üniter devletlerde ciddi hamleler başladı. Çin kalabalık nüfusunu beslemek ile sorun yaşayınca fason imalata başladı. Çok düşük işçi maliyetleri nedeniyle hızla üretim pazarını eline geçirdi. Vietnam, Kore, Pakistan ve Hindistan’ın benzer çabaları Amerika ve Avrupa’yı ürküttü. Avrupa ciddi bir yaşlılık ve üretim krizine girince Amerika’da Çin’in büyümesinden rahatsız olunca aslında Kapitalizm de zorlanmaya başladı. Yeni rakiplerin ortaya çıkmasına engel olabilmek için etnik bölünme temelli devlet parçalanmaları, Arap baharı safsatası ile Arap coğrafyasının iç çatışmalara sürüklenmesinin amacı daha küçük devletler ve daha kolay kontrol edebilme. Başarılı oldular mı? Kısmen evet. Ancak bizzat içeri ajanların faaliyeti ile yıkılan diktatörlüklerde bile o diktatörleri mumla aratacak rejimlerin inşası birçok devleti önlem almaya zorladı.

Artık yenidünya düzeni ile ilgili birçok tartışma işte bundan yapılıyor. Devlet sayılarının artması, etnik bölünme beklenenin aksine o coğrafyalara huzur yerine felaket getirdi. Sorunsuz coğrafyalarda bile savaş çıktı, çıkan iç savaşlar etraf devletleri etkiledi. Kapitalizmin uydu devletleri bile artık güvenlik içerisinde olmadıklarını anlayınca, artan bilişim altyapısı ve teknolojileri sayesinde birçok teknolojik altyapıyı gizli ya da açık inşa etmeye başladılar. Konvansiyonel savaş biçiminin değişmesi güçlü ordu konseptini de değiştirdi. Parçalanma riski taşıyan devletler iç huzuru sağlamak için önlem almaya başladılar. Ama galiba en önemlisi bir “orta dünya” gerekliliği artık birçok ülke tarafından kabul görüyor. Kapitalizmin gücünü yitireceği, Avrupa gibi Amerika’nın da üretiminin düşeceği, doğuda ciddi bir üretim in varlığı ve o üreticilerin en kapitalistten daha kapitalist davranıp kim parayı verirse ona mal satabileceği bir dengesizlik halini görüyoruz. Bu nedenle Avrupa’nın doğusu ile Çin’in batısı arasında bir “orta dünya” var ve bu coğrafya bu iki kutup arasında daha önce yaşadığı tecrübeleri yeniden yaşamak istemiyor. Karşılıklı çıkar temelinde ortaklıklar, antlaşmalar yapılıyor, etnik ve dinsel problemler ile ilgili hızlı reaksiyonlar gösteriliyor. Ara sıra çıkan anlaşmazlıklara bakmayın, daha önce iki uç arasında birini tercih eden devletler artık ortada kalmaya, bunun için güçlenmeye, ortak mücadele etmeye çalışıyor. Türkiye’nin Arap coğrafyası ile ilişkileri, etnik bölücülük üzerindeki açılımı, Türk toplulukları üzerinde çabaları, teknolojik yenilenme, bilişim teknolojileri üzerine çalışmaları işte hep bu yüzden. “Dünya beşten büyüktür” bakışının da sebebi aslında bu. Bir orta dünya inşaa etmek ve bu sayede güçler arasında sıkışıp kalmamak.

Sonuç olarak dünya siyasi rejimlerinin yani dünya milletlerini kandıran rejimlerin birisi çöktü diğerideçökmek üzere. Dünya derin bir dengesizliğe gebe. Buna engel olabilmek için kutuplar kendi projelerini çoktan uygulamaya koydular. Entropi kuralı işliyor, yani dünya bir dengesizliğe doğru sürükleniyor. Önümüzdeki yüzyıl küçük şehir devletlerine dönüşen dünya ya da hanlıklar ve ortak mücadele eden eşitlik ve adalet temelinde birleşen çok uluslu bir dünya olacak. En azından şimdilik yeni başka bir ideoloji yok. Burada galiba en önemlisi ideolojik sapkınlıklar yerine akıllı ortaklıklar. Kuran yaşayacak kuramayan yok olacak.