Şimdi bizde bir söz var, “Kambersiz düğün olmaz”... Eline sazı alan çalıyor, çalmak bir marifet tabii ki, de; gıy gıy yapıyorsan bırak keyif vermeyi döverler adamı. Haydi bakalım, şimdi neresinden bakarsanız bakın, en az birkaç ay TV ekranlarında belki yüzlerce yazar çizer ve stratejist diye adları geçen kişiler dünyaca konuşulan iki kâhini konuşacak. Hem de öyle böyle değil. Satır satır, çizgi çizgi, alttan üstten, neresinden bakarsan bak.
Şimdi soruyorum, sizce hangisi?
Önümüzde iki ikonik belge duruyor. Biri, küresel elitlerin rasyonel, soğuk, şık ve mesafeli akıl hocası The Economist’in belki öyle gibi görünen, geleceğe ışık tuttuğunu iddia eden kapakları, diğeri ise 1989’dan beri The Simpsons’ın çizgili kaosundan dünyaya bakan, patlak gözlü sapsarı bir ailenin parlak ekran kehanetleri.
Biri grafikler, makroekonomik veriler ve gizli simgelerle "Geleceği yönetiyoruz" derken, diğeri Homer’ın doymak bilmez iştahı, Lisa’nın bütçe krizleri ve yaşadıkları yerdeki nükleer santralindeki erime korkularıyla "Gelecek zaten başınıza geldi, sadece farkında değilsiniz" diye kahkaha atar.
KÜRESEL KEHANET ÇOK BÜYÜK BİR ENDÜSTRİ OLDU
Dünya kaosa ve karmaşaya sürüklendikçe insan zihni anlamsızlığa karşı bir bağışıklık reaksiyonu geliştiriyor. Belirsizlik o kadar korkutucu ki geleceği okuduğunu iddia eden iki farklı kulvara azami dikkat kesiliyoruz. Biri Londra merkezli entelektüel kibrin sembolü The Economist, diğeri ise "Yeterince uzun ve saçma senaryo yazarsanız, bir gün mutlaka haklı çıkarsınız" prensibiyle çalışan The Simpsons.
The Economist’in kapaklarındaki robotlar ve yapay zekâ sembolleri, 90'larda Simpsons’ın yaşadığı yerdeki Nükleer Santral’deki otomasyon sahneleriyle birebir örtüşüyor. Bir tarafta Davos’un yapay zekâ verimliliğini artıracak raporları, diğer tarafta Homer Simpson’ın yerini alan hiçbir şeyden şikâyet etmeyen metal işçileri. Görünen o ki gelecek on yılda yapay zekânın var olup olmaması değil, beyaz yaka denilen kesimin, Homer kadar hatta ondan daha hızlı bir şekilde "gereksizleşme" paniğiyle yüzleşmesi olacak.
İkinci büyük kırılma noktası siyasi çalkantılar. ‘Simpsons’lar yıllar önce Lisa Simpson’ı başkan koltuğuna oturtup "Trump’tan kalan devasa bir bütçe krizi devraldı" esprisini yaparken, bugün bu senaryo küresel siyasetin ana akım gündemini oluşturuyor. The Economist dergisinin sayfalarında da teknokratlar, gümrük savaşları ve korumacı ekonomi duvarları tartışılıyor. Gelecek on yılda siyaset, ideolojilerin değil, kırılan tedarik zincirlerinin ve borç krizlerinin yönetilemediği bir kriz komedisine dönüşüyor.
Üçüncü eksen ise doların tahtı ve kripto panik. Simpsons’ın ara sıra çizdiği doların çöktüğü, dijital paraların ezici üstünlük kurduğu bölümleri, The Economist’in de-dollarizasyon ve merkez bankası dijital paraları analizleriyle aynı frekansta buluşuyor. Geleneksel finans sisteminin kaleleri sarsılırken, kehanet endüstrisi bize paranın soyutlaşacağı ve güvenin kâğıttan kodlara devredildiği bir 2030’lar vadediyor.
Nihayetinde, her iki merkezin de üzerinde birleştiği en karanlık nokta doğa ve iklim krizi. The Economist yeşil dönüşümü zorunlu bir maliyet kalemi olarak masaya yatırırken, Simpsons kubbeler altındaki yerlerin kuraklığını ve aşırı hava olaylarını çoktan çizdi. Su krizleri ve gıda güvenliği, ulusların sınırlarını doğrudan çizen ana gündem maddesi hâline geliyor.
KEHANETLER NEDEN GERÇEKLEŞİYOR GİBİ GÖRÜNÜYOR
The Economist’in her yıl sonunda yayınladığı kapaklar ve özel dosyalar, kamuoyunda genellikle mistik birer kehanet ritüeli olarak algılanır. Ancak işin gerçeği, ezoterik bir kehanetten ziyade üst düzey jeopolitik analiz, gündemin en derinliğine takibi ve küresel risk yönetimidir.
Derginin arkasındaki akıl havuzu, dünyanın dört bir yanından gelen verileri, merkez bankalarının hamlelerini, iklim raporlarını ve siyasi eğilimleri toplar. Masada hâlihazırda var olan verilerin en olası mantıksal sonuçlarını güçlü bir görsel dille kapağa taşırlar. Bu yüzden tahminler nokta atışı çıkmış gibi görünür.
Siyasi Çalkantılar: Donald Trump’ın politikalarının küresel ticareti sarsacağı, Avrupa’da aşırı sağın yükselişi ve sınır güvenliklerinin zorlanacağı gibi öngörüler yıllar öncesinden kapaklara taşınmış ve büyük oranda doğrulanmıştır.
Teknolojik Dönemeçler: Yapay zekânın sadece bir eğlence aracı değil, devasa bir altyapı ve enerji yatırımı gerektiren ekonomik bir silaha dönüşeceği çok önceden yazılmıştır. Bugün yaşanan çip savaşları bu analizin ürünüdür.
Tedarik Zinciri ve Enerji: Küresel ticaret yollarının tıkanacağı, korumacı duvarların örüleceği ve yeşil dönüşümün pürüzlü olacağı öngörüleri günümüz ekonomisinin tam merkezindedir.
KEHANET DEĞİL YÖNLENDİRME
Öte yandan, her aralık ayında internette "kapak şifreleri çözüldü" şeklinde yayılan pek çok detay ya hiç gerçekleşmez ya da komplo teorisyenlerinin zorlama yorumları olarak kalır. Burada iki temel yanılgı devreye girer.
Seçmeli algılama: Dergi, kapağına uzaydan sağlığa, enerjiden siyasete onlarca sembol yerleştirir. Yıl sonunda bunlardan üç tanesi rastlantı veya trend icabı gerçekleştiğinde, tutmayan diğer on beş tahmin unutulur ve "Yine bildiler!" algısı yaratılır.
Kehanetin Kendini Gerçekleştirmesi: The Economist, küresel finans elitleriyle yakın bağları olan yönlendirici bir akıl havuzudur. Burada yazılan bazı senaryolar (örneğin borç krizleri veya yapay zekâya yatırım çağrıları), küresel fon yöneticilerinin kararlarını doğrudan etkiler. Yani dergi geleceği kehanet etmez, küresel sermayeye neye hazırlanmaları gerektiğini dikte eder, piyasa da buna uyarak o geleceği kendi elleriyle inşa eder.
ESKİ DÜNYA BİTTİ, ÇİZGİ FİLM BİTTİ; GERÇEK BAŞLIYOR
The Economist bize geleceği hesaplanabilir riskler olarak sunarken, Simpsons onu görmezden gelip gülmemiz gereken kaçınılmaz saçmalıklar olarak resmeder. Aslında ikisinin söylediği şey de aynıdır: Eski dünya bitti. Dijitalin, iklimin ve kutuplaşmış siyasetin omuzlarımıza bıraktığı yük, 2030’lara yürürken insanlığı ve ekonomileri sarsmaya devam edecek.
Acaba gelecek on yılda gerçekten geleceği önceden mi okuyoruz; yoksa her iki sistem de kendi kehanetlerini kendi elleriyle mi gerçeğe dönüştürüyor? Şimdilik koltuğunuza yaslanın, ekranlara bakın.