Uluslararası ilişkiler teorisinde devletlerin imzaladığı ikili ya da çok taraflı anlaşmalar, küresel sisteme entegrasyon, ekonomik iş birliği, hukuki uyum ve güvenlik garantileri gibi gerçekçi temellere dayanır.
Ancak bu süreçler, gelişmekte olan veya stratejik bir coğrafyaya sahip olan ülkelerde zaman zaman ulusal egemenlik, ekonomik bağımsızlık ve millî güvenlik kavramlarıyla çatışabilmektedir. Son yıllarda Türk kamuoyunda ve sosyal medya mecralarında sıklıkla dile getirilen, devletlerarası taahhütleri ve yerel kanunları içeren bası antlaşmalar, tam da bu çatışma noktalarını gözler önüne sermektedir.
MAYIN YASAĞI ANLAŞMASI
Türkiye'nin sınır bütünlüğünü, askerî kapasitesini ve coğrafik konumunu doğrudan ilgilendiren hassas bir başlık, Mayın Yasağı Anlaşması, Sınır boylarında yer alan koruyucu mayınların temizlenmesini zorunlu kılan bu sözleşme, özellikle terörle mücadele ve düzensiz göç dalgaları bağlamında tartışılmaktadır. Buradaki eleştiri, fiziki engellerin kaldırılmasının sınır güvenliğinde zafiyete yol açtığını ve sızmaları kolaylaştırdığını savunmaktadır.
AÇIK SEMALAR ANLAŞMASI
Açık Semalar Anlaşması, taraf ülkelerin hava sahalarını karşılıklı olarak askeri gözlem uçuşlarına açmasını öngören bu düzenleme, büyük güçlerin istihbarat faaliyetlerine zemin hazırladığı ve Türkiye'nin hassas askerî bölgelerinin stratejik dezavantaj yaşayabileceği gerekçesiyle eleştirilmektedir.
Lojistik Destek Anlaşması, ABD ile imzalanan bu tür lojistik anlaşmaların, bölgesel operasyonlarda Türk askeri üs ve limanlarının rıza dışı veya genişletilmiş yetkilerle kullanılmasına zemin hazırlayabileceği ve bunun da tam bağımsızlık ilkesiyle çeliştiği öne sürülmektedir.
Uluslararası İnsan Hakları Sözleşmeleri, metinlerde yer alan "halkların kendi kaderini tayin hakkı" gibi ifadelerin, üniter devlet yapısını ve toprak bütünlüğünü hukuki ve politik zeminde tehlikeye atabilecek kötü niyetli yorumlara kapı aralayabileceği endişesi dile getirilmektedir.
EKONOMİ, TARIM, SANAYİ VE KAYNAK YÖNETİMİ
Ülkenin ekonomik bağımsızlığını, gıda güvenliğini ve yerli üretim kapasitesini hedef aldığı öne sürülen maddeler, makroekonomik istikrar açısından geniş eleştirilere maruz kalmaktadır. Paris İklim Anlaşması, Küresel ısınmayla mücadele hedefi olumlu karşılansa da, gelişmekte olan ülkeler için getirilen ani karbon vergileri ve üretim kısıtlamalarının yerli sanayinin maliyetlerini artırdığı ve sanayileşme hamlelerini yavaşlattığı ifade edilmektedir.
GÜMRÜK BİRLİĞİ ANLAŞMASI
Gümrük Birliği Anlaşması, Türkiye’nin Avrupa Birliği’nin üçüncü ülkelerle imzaladığı serbest ticaret anlaşmalarına taraf olmamasına rağmen bu anlaşmaların sonuçlarına uymak zorunda kalması, asimetrik ilişki nedeniyle, yerli üreticiyi haksız rekabetle karşı karşıya bırakarak ekonomik kayıplara yol açmaktadır.
Tohum Yasası ve DTÖ Tarım Anlaşması, geleneksel ata ve yerli tohumların ticaretine getirilen kısıtlamalar ile küresel ölçekteki tarım anlaşmalarının, Türk çiftçisini çok uluslu şirketlerin patentli hibrit tohumlarına ve girdilerine bağımlı kıldığı, bunun da gıda arz güvenliğini tehlikeye attığı savunulmaktadır.
Maden Kanunu ve Şeker Kanunu, yabancı şirketlere verilen denetimsiz arama,işletme ruhsatlarının doğal çevre tahribatına yol açtığı, Şeker Kanunu eksenindeki düzenlemelerin ise nişasta bazlı şeker (NBŞ) gibi alternatifler karşısında yerli şeker pancarı üreticisini dezavantajlı duruma düşürdüğü vurgulanmaktadır.
TOPLUMSAL YAPI , GÖÇ VE İDARİ ALANLAR
Geri Kabul Anlaşması, Türkiye’yi, Avrupa'ya gitmek isteyen düzensiz göçmenler için bir "tampon bölge" konumuna getirdiği iddia edilen bu anlaşma, ülkenin demografik yapısını, sosyal uyum süreçlerini ve iç güvenlik dengelerini uzun vadede zorlayan en önemli faktörler arasında gösterilmektedir.
Yabancılara Toprak Satışı, karşılıklılık şartının esnetilmesi veya kaldırılmasıyla birlikte stratejik tarım arazilerinin, kıyı şeritlerinin ve sınır bölgelerinin yabancı sermayenin veya kişilerin mülkiyetine geçmesinin millî güvenlik riski taşıdığı öne sürülmektedir.
Küreselleşen dünyanın getirdiği yeni nesil krizler ve dijitalleşme süreçleri, devletlerin otoritesini doğrudan etkileyen alanlar olarak öne çıkmaktadır, DSÖ Pandemi Sözleşmesi, küresel sağlık krizleri sırasında ulusal karantina, seyahat kısıtlamaları ve aşı,ilaç tedariki gibi kritik kararların ulusötesi bir merkeze (Dünya Sağlık Örgütü) devredilmesinin, ulusal egemenliği ve kriz anındaki karar alma refleksini zedeleyeceği savunulmaktadır.
Siber Suçlar Sözleşmesi, Yabancı kolluk kuvvetlerine dijital delil toplama ve siber suç soruşturmaları bahanesiyle Türkiye'deki sunuculara sınır ötesi ve doğrudan erişim hakkı tanıdığı öne sürülen bu sözleşme, siber egemenlik ve kişisel verilerin korunması açısından ciddi bir tehdit unsuru olarak değerlendirilmektedir.
BAĞIMSIZ BİR AKILLA YENİDEN ELE ALINMALILAR
Uluslararası anlaşmalar ve kanunlar, devletlerin dış dünyadan izole yaşayamayacağı gerçeğinin birer yansımasıdır. Ancak bu metinlerin imzalanması ve uygulanması aşamasında, ülkenin ekonomik kalkınması, toprak bütünlüğü, kültürel kodları ve millî güvenliği ile ilgili kırmızı çizgilerin titizlikle korunması hayati önem taşır. Sosyal medyada ve kamuoyunda yankı bulan bu eleştirel başlıklar, toplumun geniş kesimlerinin dışa bağımlılık, küresel dayatmalar ve ulusal hakların korunması konusundaki hassasiyetlerinin ve endişelerinin bir göstergesi niteliğindedir. Devletlerin uluslararası sistemde varlıklarını güçlü bir şekilde sürdürebilmesi, her taahhüdü kendi ulusal çıkarları süzgecinden geçirerek gerçekçi, korumacı ve bağımsız bir akılla yeniden ele almasından geçmektedir.