Haluk Bilginer çok iyi bir oyuncu olabilir. Hatta kendi kuşağının en önemli sanatçılarından biri olabilir. Ama büyük sanatçı olmak, ileri sürülen her fikri doğru kılmaz. Hele ki bir milletin yüz yılı aşkın kültürel birikimini yalnızca bir kelime değişikliğiyle yeniden tanımlamaya kalkışıyorsanız, karşınızda koskoca bir tarih bulursunuz..
Haluk Bilginer, “Türk sineması değil, Türkiye sineması” demeyi tercih ediyor. Peki neden? Fransız sineması doğru, İngiliz sineması doğru, Rus sineması doğru da Türk sineması neden yanlış?
Öncelikle şu kavram karmaşasını giderelim. Türk sineması dediğimizde yalnızca etnik kökeni Türk olan insanların çektiği filmlerden söz etmiyoruz. Türk sineması, bu ülkenin tarihsel, toplumsal ve kültürel tecrübesinden doğmuş bir sanat geleneğinin adıdır. İçinde Türkler de vardır, Kürtler de, Ermeniler de, Rumlar da..
Fransız sinemasında Cezayir kökenli sanatçılar, İngiliz sinemasında Hint ve Pakistan kökenli sanatçılar vardır. Ama bu çeşitlilik, o ülkelerin sinemalarının ulusal adlarını ortadan kaldırmaz. Çünkü ulusal kültür ile etnik kimlik aynı şey değildir.
Biraz tarihe bakalım..
Fuat Uzkınay’dan Muhsin Ertuğrul’a, Metin Erksan’dan Yılmaz Güney’e, Nuri Bilge Ceylan’a uzanan bir sanat geleneğinden söz ediyoruz. Susuz Yaz 1964’te Berlin’de Altın Ayı, Yol 1982’de Cannes’da Altın Palmiye, Kış Uykusu 2014’te yine Cannes’da Altın Palmiye kazandı. Bütün bu başarılar Türk sinema tarihinin parçalarıdır.
Üstelik Türk sineması kavramı bugün icat edilmiş değildir. Nijat Özön, 1962’de yayımladığı temel eserine Türk Sineması Tarihi adını vermişti. Daha da önemlisi, 1914 yılında Osmanlı’da yayımlanan ilk Türkçe sinema gazetelerinden birinin adı doğrudan Türk Sineması idi.
Yani ortada bir asrı aşan tarihsel bir kavram var. Şimdi hangi bilimsel gerekçeyle, hangi tarihsel zorunlulukla bu kavramı yanlış ilan ediyoruz?
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 66. maddesi vatandaşlık bağıyla devlete bağlı olan herkesi Türk olarak tanımlar. Bu, etnik değil anayasal bir vatandaşlık tanımıdır. Türk edebiyatı dediğimizde Yaşar Kemal’i dışlamıyoruz. Türk müziği dediğimizde farklı kültürlerden beslenen bestecileri yok saymıyoruz. Türk sineması dediğimizde de kimseyi dışlamıyoruz.
Elbette isteyen Türkiye sineması diyebilir. Buna itirazımız yok. İtirazımız, Türk sineması ifadesinin yanlış veya dışlayıcı olduğu iddiasınadır.
Sevgili Haluk Bilginer..
Sizin sanatınızı besleyen dil, tiyatro geleneği, toplumsal hafıza ve kültürel birikim de bu tarihin parçalarıdır. Evrensellik, kendi kültürel kimliğini silerek değil, o kimliğin içinden bütün insanlığa seslenebilecek eserler üreterek kazanılır.
Türk sineması bir etnik nüfus sayımı değil, bir kültür tarihidir.
Ve bir milletin kültür tarihinden o milletin adını çıkararak ne daha evrensel olursunuz ne de daha özgür..
Sadece tarihle kavga etmiş olursunuz..
